گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

روش ها و قوانین مرمت بنا

نویسنده شیما غلامی چهارشنبه, 31 شهریور 1395. مرمت

بناهای تاریخی ساختمان ها و خانه های باقی مانده از سال های پیش هر کدام به منزله شناسنامه فرهنگی یک کشور هستند. مرمت و احیا وحفظ این بناها برای نسل های بعدی و حفاظت از این بناها در برابر فرسایش از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
مرمت معماری، شاخه‌ای از هنر معماری است که بر پایه شناخت و مطالعه بناها و بافت‌های تاریخی و آثار باستانی، به احیا کردن فضاهای تاریخی به لحاظ کالبدی، ساختاری و عملکردی می‌انجامد. این هنر که شاخه‌ای آمیخته از دانش، تکنولوژی، مهندسی و هنر معماری می‌باشد شامل شکلها و سطوح گوناگونی از پژوهش و تحقیق در باب هنر و معماری تاریخی است و در مقیاس‌های گوناگونی می‌توان آن را تعریف و معنا کرد.

تعریف مفاهیم مرمت

مهم‌ترین مفاهیم به کار رفته در مرمت شامل نوسازی، بهسازی و بازسازی است که روی هم مداخله را معنا می‌کنند.

بهسازی

سلسله اقداماتی که به منظور بهبود کالبد در کوتاه‌مدت صورت می‌گیرد و شامل چهار اقدام تعمیرات، حفاظت، حمایت و استحکام بخشی بوده که روی هم مفهوم فیزیکی بهسازی را توان‌بخشی معنی می‌کنند.

نوسازی

مجموعه اقداماتی که ساختارهایی نو را به جای بناهای قدیمی می‌نشاند یا جلوه بسیار نو به آن می‌دهد.

بازسازی

به معنای بازسازی مکانیکی و بدون در نظر گرفتن ابعاد فکری و نظری نو پرداز یک وضعیت ساختاری معماری یا شهرسازی تخریب شده‌است.

بی شک اقدامات مرمتی که پس از گذشت مثلا یک قرن از احداث بنا انجام می شود تفاوت فاحشی با اقدامات اولیه مرمتی مانند : تعویض کاهگل روی بام ،بازسازی آجر فرش ها، تعویض کاهگل موجود در جداره های داخلی و خارجی، تجدید بندکشی ها و ... دارند.امروزه برخی از این بناها در سطح جهانی مطرح هستند و دیگر محدود به منطقه و اجتماع پیرامون خود نیستند.به دلیل اهمیت بناهایی این چنین آنها تحت پوشش سازمانی جهانی قرار گرفته اند و مرتبا مورد نظارت و بررسی قرار می گیرند و حتی بودجه هایی نیز توسط این سازمان جهت مرمت و نگهداری این بناها اختصاص داده میشود.بدیهی است که مرمت این گونه بناها امری بسیار فنی و حساس است و گروه مرمتگر مسئولیت سنگینی را برعهده دارند.

توجه به مرمت بناهای تاریخی سابقه زیادی دارد اما مرمت بناها به صورت علمی و اصولی مسئله جدید و نوپایی است که معمولا با روش هایی رایج بازسازی می شوند. این روش ها عبارتند از:
مرمت حفاظتی
پاکسازی سبکی
بازسازی سبکی یا آناستیلوز
باززنده سازی تاریخی
مرمت تکمیلی
مرمت استحکامی
مرمت جامع و اساسی

مرمت حفاظتی

این روش تقویت و مقاوم سازی اصولی بنا است که اهمیت ویژه ای در حفظ بنا دارد همچنین از مهم ترین انواع مرمت است که هدف آن حفاظت و نگهداری بناست. در واقع مرمت حفاظتی نوعی تعمیر است و در برخی بناها آنقدر ضروری است که نمیتوان از آن صرفه نظر کرد. عملکرد مرمت گر در این نوع از مرمت به نوعی است که بنای مرمت شده شبیه وضعیت موجود و اصلی خود باقی بماند و تا حدودی فرسایش های به وجود آمده را رفع کند.

پاکسازی سبکی

در روش پاکسازی سبکی در اصل درباره بناهایی مطرح است که معمولا چندین بار مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته اند. در این قبیل بناها مرمت گر تشخیص می دهد که قسمت ها و عناصری که به بنا الحاق شده بنا به ضرورت بوده یا اضافه است. اگر لازم  باشد آن ها را برداشته و بنا را به حالت اولیه باز می گرداند. انگیزه اصلی از این نوع مرمت فراهم کردن شرایط مناسب جهت برداشت های مستند و همچنین جلب رضایت علاقه مندان اصالت بنا است.

بازسازی سبکی یا آناستیلوز

هدف از انجام بازسازی سبکی، بازسازی و ترکیب مجدد قسمت های تخریب شده است تا بدین ترتیب بنای مد نظر شکل و فرم اولیه خود را به دست آورد. اگر اطلاعات موجود در مورد قسمت ها و عناصر تخریب شده کافی نباشد،نمی توان از روش سبکی استفاده کرد. برای استفاده از این روش مرمت باید تمام منابع تاریخی را مطالعه کرده و بعد از جمع بندی کلی و تهیه طرح اولیه می توان این نوع بازسازی را انجام داد.

احیا سازی تاریخی

در روش احیای تاریخی بنا، حفاظت و بازسازی و تکمیل بنا با توجه به زمان و تاریخ صورت می گیرد. این شیوه بیشتر مورد توجه مرمت گرانی است که کمتر به مسائل روز و پویایی ساختمان توجه دارند و بیشتر تمایل به حفظ موجودیت و تاریخ بنا دارند. بنابراین در این روش تاریخ نگاری، بررسی نقش تاریخی و زمینه های سیاسی و ملی و فرهنگی بسیار حایز اهمیت است ولی به مسائلی چون روابط بنا با محیط اجتماعی و با فضای کالبدی و اقتصادی کمتر توجه می شود.

مرمت تکمیلی

مرمت تکمیلی را می توان پیچیده ترین و ظریف ترین روش مرمت بناهای تاریخی دانست. زیرا شخص مرمت گر تصمیم می گیرد که قسمت های از دست رفته بنای تاریخی را بازسازی کند که این امر یکی از مشکل ترین امور مرمتی است و در صورت بی دقتی هویت و اصالت بنا خدشه دار می شود. مرمت تکمیلی در مواردی مورد توجه است که بخش هایی از بنای تاریخی تخریب شده و بنا دارای کمبود هایی باشد. بازسازی و مرمت بناهای قدیمی و تاریخی نیازمند توجه و دقت بالای مرمت گر است.

مرمت استحکامی

هدف از مرمت استحکامی تقویت و استحکام بخشی بنای تاریخی است. استحکام بخشی یک ساختمان یا بنای تاریخی و قدیمی به روش های مختلفی انجام می شود اما نکته حایز اهمیت این است که عمل استحکام بخشی و تقویت استخوان بندی بنا هم در برابر نیروها و بارهای داخلی و هم عوامل و نیروهای خارجی انجام می شود. منظور از عوامل خارجی عواملی مثل باران و برف و نیروی باد و زلزله است. شایان توجه است که به دلیل ضعیف شدن بنا جهت انجام مرمت استحکامی لازم است مداخله های موضعی در بنا انجام شود.

مرمت جامع و اساسی

در این روش مجموع مرمت های ها و روش های ذکر شده برای بنای مورد نظر انجام می شود. مرمت گر موظف است  با در نظر گرفتن شرایط و نکات خاص هر بنا و دقت به نقاط ضعف و قوت بنای تاریخی به مرمت بنای مورد نظر بپردازد. نکته مهمی در بحث مرمت جامع و اساسی مطرح می شود این است که تا زمانی که شخص مرمت گر مشغول مطالعه و تحقیق است حق ندارد هیچگونه دخل و تصرف در وضع موجود بنا انجام دهد.

اگر بنای مد نظر از لحاظ ایستایی و استحکام وضعیت بسیار نامناسبی داشت(مثل نشست پی و دیوار و...)لازم است با اقدامات مناسبی ایستایی از دست رفته دوباره به بنا بازگردانده شود تا مطالعه و بررسی ها تمام شود.

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.