گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

معماری یونان

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری جهان

سرزمینی که تمدن و فرهنگ یونان باستان در آن شکل گرفت، از یونان و جزایر یونانی تشکیل شده بود که عبارت بودند از: یونان شمالی، مرکزی و جنوبی و همچنین جزایری که در سواحل شمالی و شرقی دریای اژه قرار دارند. به عبارت دیگر شبه جزیره بالکان در جنوب اروپا قرار دارد که قسمت بزرگی از آن در دریای مدیترانه پیش رفته و در همین قسمت کشور یونان قرار گرفته است. سرزمین اصلی یونان پیش از حمله اقوام شمالی (دورین ها) دارای تمدنی پیشرفته بودند. دورین ها از نظر فرهنگی در سطحی پایین تر از میسنی ها یا ساکنان اصلی یونان بودند. این قبایل از شمال به سوی جنوب سرازیر شدند و تمدن میسن را از بین بردند.
تداوم تمدن یونان درواقع با تولد دولت شهرها یا پلیس ها آغاز گردید. به طور کلی تمدن یونان در سه عنصر ثابت خلاصه می شود که عبارت است از: انسان، طبیعت و عقل.
1- معماری یونان
به طور کلی آثار معماری یونانی بر اساس شیوه های خاص ساختمانی بنیاد شده اند. کهن ترین شیوه های قابل تقسیم بندی در معماری یونانی عبارتند از: شیوه دوریک، ایونیک (ایونیایی) و شیوه کرنتی. این سبک ها تا حدودی بر حسب جزئیات ولی عمدتا بر اساس تناسب های اجزا از یکدیگر متمایز می شوند. هر سبکی برای هدف خاصی به کار گرفته می شد و هر یک مفاهیم متفاوتی را مجسم می کرد.
1-1- شیوه دوریک
شیوه دوریک یا دوریسی که نام خود را از سرزمین مرکزی یونان گرفته است، اصلی ترین شیوه معماری یونان است. زیرا هم قدیمی تر و هم مشخص تر از سایر شیوه های یونانی است. ستون دوریک مشتمل بر بدنه ستون که از قاعده دایره برخوردار است و از پایین به بالا از قطر دایره کاسته می شود.
سطح بدنه ستون با شیارهای کم عمق عمودی به نام قاشقی ها تزیین شده است. در انتها بدنه با یک خط افقی معروف به گلوبند یا گلویی به سرستون متصل می شود. سرستون از بالشتگی و تاوه چهارگوش واقع بر روی آن تشکیل یافته است. اسپر از دو بخش اصلی دیگر مختلط تر و اجزا آن عبارتند از: فرسب (ردیف سنگ های صیقل خورده و افقی که مستقیما بر روی سرستون ها تکیه دارد) و افریز با سه ترکی ها و چهارگوشی های تزیینی اش و طره به صورت مثلثی درمی آید و با لبه برجسته به بیرون خود سطح سنتوری را احاطه می کند.
همه بخش های بنا از سنگ های تراشیده شده که بدون ملات بر روی هم قرار گرفته اند ساخته شده است. نسبت ارتفاع به قاعده در ستون دوریک در آغاز 4 به 1 بوده است ولی در دوره کلاسیک این نسبت به پنج و یک دوم و پنج و سه چهارم می رسد، در دوره هلنی نسبت 7 به 1 می شود.

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

1-2- شیوه ایونیک (ایونیایی)
این شیوه معماری به سرزمین ایونیا واقع در ساحل آسیای صغیر منسوب بوده و کمتر از شیوه دوریک صلابت و استواری و رسمیت دارد. خاستگاه آن نیز همچون دوریک ناشناخته مانده است. نخستین بقایای معماری شیوه ایونیک از پرستشگاه هایی است که متعلق به قرن ششم ق.م است. از ویژگی های این شیوه ستون باریک و بلند با سرستونی پیچ خورده (حلزونی) است. طرح ستون این شیوه به بیننده از هر طرف دید مشابهی می دهد. نسبت ارتفاع به قاعده ستون در این شیوه 9 به 1 و 10 به 1 است. یعنی نسبت به ستون دوریک بلندتر است و تعداد شیارهای روی بدنه ستون نیز 24 عدد است. مهم‌ترین عنصری که شیوه ایونی را از نظام دوریسی مجزا می‌کند، تغییر شکل سرستون‌ها است. ستون سنگی در شیوه ایونی به جای اینکه مستقیماً روی سکوی پله دار قرار گیرد بر روی پایه ستون دایره شکلی که از سنگ یک پارچه تراشیده شده و دارای فرورفتگی‌هایی نیز می‌باشد، قرار می‌گیرد. این سنگ حجاری شده روی یک لوحه سنگی مربع شکل قرار دارد که به این نوع پایه ستون در شیوه ایونی توروس گفته می‌شود. معابد بسیاری در یونان و سرزمین‌های تابعه آن به شیوه ایونی بر پا شده‌اند که می‌توان به معبد آرتمیس درشهر افسوس اشاره کرد.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

1-3- شیوه کرنتی (قرنتی)
شیوه ی کرنتی در اواخر سده پنجم ق. م توسط معماری بنام کالیماخوس ابداع و به کار گرفته شده و به ناحیه کرنیت واقع در جنوب شرقی بخش مرکزی یونان منسوب است. برای نخستین بار از ستون کرنتی در داخل معابد استفاده گردید، ولی اوج گسترش این شیوه در معماری از حدود سال 300 ق. م به بعد است که در ستون های بیرونی ساختمان ها مورد استفاده قرار گرفته است.
از ویژگی های آن سرستونی به شکل کاسه ی زنگ رو به بالا، با آرایش برگ کنگری به گرد آن است. بدنه ستون کرنتی هم از بدنه ی ستون دوریک باریک تر و بلندتر است. ولی قطر آن، مانند بدنه ستون ایونیک، از روی پایه ستونی به یک میزان بالا می رود. بهترین نمونه معبدی که به این شیوه ساخته شده، معبد زئوس (سده دوم ق. م) در شهر آتن است. سرستون کرنتی با ظرافت بسیار تزئینی اش بیشتر به عنوان یک المان تزئینی مورد توجه بوده و دقت بسیار زیادی که در حجاری های پیکره ها بکار رفته، در سر ستون های این شیوه نیز دیده می شوند.
سرستون کرنتی در حقیقت کمال مطلوب یونانیان بود، چون در مورد ستون ایونیک مسئله دید در گوشه ها برای معماران معابد مشکل بود و با بکار گیری سرستون ایونیک در زوایا با دید دوجانبه آن مشکل دید کنج ها لاینحل مانده بود. اما با ابداع شیوه ی کرنتی که سرستون تزئینی آن از تمام جوانب دید یکسان داشت؛ موجب گردید تا یونانیان در رسیدن به کمال مطلوب مورد نظرشان توفیق حاصل کنند. به نظر می رسد که این سرستون از سرستون های شیوه مصری تاثیر پذیرفته باشد.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

2- انواع آثار معماری یونانی
در یونان باستان کمتر توجهی به ساخت کاخ ها و آرامگاه های شاهان شده است. بلکه توجه آنها بیشتر معطوف به ساختمان هایی بوده که جنبه دینی و کاربردی داشته است. یونانی ها در ساخت آثار معماری بسیار تحت تاثیر طبیعت و زیبایی پیرامون خویش بوده اند. همین امر موجب گردیده بود که برای هر یک از عناصر طبیعی خدایی خاص را تصور نموده و معبدی برایش بسازند.
2-1- معابد
نخستین معبدهای یونان به سبب فقر جامعه از چوب و آجر ساخته شده اند. در مرحله بعد که پرستشگاه ها را از سنگ ساختند، سبک پیشین که ویژه ساختمان های چوبی بود همچنان محفوظ ماند. هرچه بر ثروت یونانیان افزوده گردید آنها توانستند از سنگ، آهک و سپس سنگ مرمر برای تزئینات معبد بهره بگیرند.
در سه شیوه معماری یونان توجه فراوانی به نمای خارجی معبد مبذول داشته اند. معماران پس از انتخاب زمینی مرتفع، پی گذاری می کردند و ستون ها را که در ابتدا با شیوه دوریک و به شکل تنه درخت بودند، استفاده می کردند. یونانی ها پیش از آنکه معبد را به صورت ساختمان بسازند، برای نیایش از سنگ چهارگوش مقدسی که در فضای باز قرار داشت و گاهی نیز برای آن قربانی می کردند، استفاده می نمودند.
نقشه اغلب معابد یونانی مستطیل شکل بوده و در مرکز آن بخش اصلی معبد نیز یک اتاق مستطیل شکل قرار داشته که آن را مقصوره (نائوس) می نامیدند. تندیس الهه در داخل مقصوره بدون ستون بوده، اما به تدریج یک ردیف ستون برای حمل بار سقف سنگی معبد در دو طرف در امتداد یکدیگر کار گذارده شد. مقصوره دارای ایوان ستون دار قدامی یا پیشین است که در معماری یونان آن را پرونائوس می گویند
در پشت مقصوره یک رواق خلفی شبیه رواق قدامی وجود داشته که آن را پیشخوان یا اوپیسودوموس می نامیدند. انتهای دیوارهای دو رواق مذکور به پایه های مربع شکل پایان می پذیرد که آن را آنتا می گویند. به ندرت بخش پایینی آنتا و قسمت تحتانی دیواره مقصوره از طرف بیرون با نقوش برجسته تزیین می گردید.

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

در اکثر معابد به ویژه معابدی که بزرگ ترند، دور تا دور مقصوره توسط یک ردیف ستون احاطه می گردید که آن را دورستونی "پریستیلیون" می نامند. در بعضی معابد نیز دو ردیف ستون کار گذاشته می شده است.
مقصوره یک بنای سرپوشیده است که دیوارهای آن با سنگ های تراشیده شده منظم بدون ملات ساخته شده است. از درگاهی که دقیقا در وسط ایوان ستون دار تعبیه گردیده به داخل مقصوره قابل دسترسی بوده است. به ندرت پنجره ای در مقصوره تعبیه می شود و سطح داخلی مقصوره را نقاشی کرده اند. گاهی این بخش دو طبقه ساخته می شده که برای ورود به طبقه بالا از راه پله استفاده می کردند.
بخش دیگر معبد که اساسا عمده ترین قسمت آن است، سنتوری است که به شکل یک مثلث است و دارای دو طره افقی مایل است. در آن نقش های برجسته مربوط به داستان یک الهه که معبد برای آن ساخته و حجاری شده دیده می شود. بخش های دیگر معبد چهارگوشی ها و فرسب هاست که در شیوه های سه گانه با هم متفاوت هستند.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

به طور کلی معابد یونان با ردیف ستون های نمای ورودیشان شخص و نام گذاری می شوند. به طور مثال معبد با رواق جلویش، بنای پیش ستونی یا پروستیل نامیده می شود و زمانی که رواق در قسمت عقب قرار می گرفت آن را پس ستونی یا آنفی پروستیل نام می نهادند. انواع معابد با تعداد ستون مقابلشان عبارتند از: چهارستونی، پنج ستونی، شش ستونی، هفت ستونی و هشت ستونی.
معابد دوره کهن یونان غالبا دراز و کم عرض بودند. معماری یونان در راستای معتقدات دینی و در سات پرستشگاه ها تجلی نمود. از نظر تزیین برخلاف معابد مصری و هندی که به درون می پرداختند به بیرون معابد توجه خاصی داشتند و بیشتر با نقش برجسته ها در نماها به ویژه در چهارگوشی های تزیینی، معبد را با موضوعات مختلف تزیین کرده اند.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

2-2- قربانگاه ها
قربانگاه یا مذبح در ساده ترین شکل شبیه به یک اجاق بود که بر روی صفه یا سکویی بلند از سنگ ساخته می شد. در داخل آن حیوانی که جهت قربانی هدیه شده بود سوزانده می شد تا دود آن به سوی خدایان که در آسمان نظاره گر انسان ها بودند، متصاعد گردد. این مذبح ها معمولا در مقابل در ورودی معابد ایجاد می گردید.
2-3- گنج خانه
گنج خانه بناهایی دولتی و یا خصوصی بودند که برای یادبود یا نگهداری اشیا اهدا شده بودند. این بناها متشکل از یک اتاق دارای رواقی با چند ستون بود که بهترین نمونه گنج خانه سیفنوسیها در دلفی و المپیا است.
2-4- تولوس
این بناها نیز معبد هستند اما به خاطر شکل نقشه شان که دایره است به تولوس معروفند. در واقع ستون هایی گرداگرد یک اتاق دایره شکل تعبیه می شده است. معبد دورستونی است با نقشه نیم دایره و معمولا پوشش سقف اینگونه بناها گنبدی مخروطی بوده است. در ساختمان اینگونه معابد بیشتر مواقع از هر سه شیوه معماری یونانی استفاده می گردید. تولوس های شهرهای دلفی، آتن و اپیداوروس بهترین نمونه های ساخته شده در معماری یونانی هستند.

 

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

2-5- تئاترها
یونانی ها اجتماعات ورزشی بزرگی مانند المپیک داشتند که از قرن هفتم ق.م در بین ورزشکاران دولت شهرهای یونانی برگزار می گردید. همین امر موجب گردید که آنها به ایجاد فضاهای بزرگی نظیر تئاتر مبادرت ورزند. یونانی ها تئاتر را اکثرا در دامنه کوه یا شیب تپه طبیعی به شکل نیم دایره احداث کرده اند که در آغاز مکانی برای "دیونیسوس" خدای شراب، آوازها و رقص هایی را ترتیب دادند که مردم در آن شرکت می جستند. در وسط تئاتر معمولا جایی برای نمایش ها به صورت دایره ساخته شده بود. جایگاه تماشاچیان به صورت پله هایی در سنگ صخره ای ایجاد شده و گاهی روی آن را با روکشی مرمرین فرش نموده بودند.
تئاترهای یونان فاقد سقف بودند. در نزدیک جایگاه خوانندگان صندلی های مرمرین برای افسران و افراد بلند پایه حکومتی ایجاد شده بود. برای تعویض پوشاک هنرمندان نمایش در بخش ورودی، اتاقی به ساختمان تئاتر الحاق شده بود که آن را اسکن می گفتند. قدیمی ترین تئاتر یونان در آکروپل آتن کشف شده است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

2-6- ادئون
بنای کوچکی است که برای برگذاری مراسم و مسابقات و محافل ادبی ساخته می شد. این بناها را گاهی سالن ساز و آواز نیز گفته اند. ادئون دارای نقشه گرد یا چهارگوش است که همیشه مسقف بوده است و اطراف آن را ستون هایی احاطه کرده که گاهی ستون ها به شکل نیم ستون در دیوار تعبیه می شده اند.
2-7- آگورا
میدان عمومی شهر که نخستین بار در منطقه ای که به طور طبیعی چند خیابان به هم می رسیدند، شکل گرفت. این فضا یک فرم هندسی خاصی را دنبال نمی کرد، بلکه با گذشت زمان به شکل های منظم هندسی رسید. ساختمان های عمومی داخل این میدان ساخته می شدند. یکی از آنها فضای ستون دار و درازی بود که شهروندان و بازرگانان در آنجا مبادله کالا می کردند. آگوراها در سه دوره: 1- کلاسیک، 2- هلینسی و 3- رومی ساخته شده اند.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

2-8- خانه یونانی
در خانه یونانی تمام اتاق ها به حیاط مرکزی متصل هستند و راه دارند. علت این است که معماری مسکونی یونان درون گرا بوده؛ چون خواستار آن بودند که زندگی خصوصی خود را حفظ نمایند.

3- دوره های معماری یونان
هنر یونان را در چهار دوره و معماری آن را در سه دوره می توان مورد بررسی قرار داد:
الف) هنر دوره هندسی؛ که به دوره پیش از آرکائیک اطلاق می گردد و بر روی سطوح سفالی طرح های منظم هندسی استفاده می شده است.
ب) معماری دوره کهن
ج) معماری دوره کلاسیک
د) معماری دوره هلنی
3-1- دوره کهن
مرحله گذرایی که دوره هندسی جای خود را به دوره کهن داد سبب بنیان و پیشرفت هنر یونان گردید. این دوره از اواخر قرن هفتم پیش از میلاد آغاز شده و تا شروع جنگ های ایران و یونان در زمان خشایار شاه هخامنشی ادامه داشته است.
گرایش های تکامل پیکره تراشی در یونان مرئی و قابل توصیف اند. پیکره سازی یونان فقط مختص پیکره تراشی جدای از معماری نیست، بلکه بخش عظیمی از پیکره تراشی این دوره جزو تزیین ساختمان معابد است که به صورت نقش برجسته استفاده شده است.
در دوره کهن دو مسیر هنری در شهرهای تحت نفوذ یونانی ها برقرار بود. یکی از هنر دوریک که مشخص، با رسمیت و صلابت و بی پیرایه بود، دیگری شیوه هنری یونیک که دارای ظرافت بیشتر و خاص خود بود.
آثار معماری این دوره با استفاده از قطعات سنگ های تراشیده شده و بدون ملات ساخته شده اند که در مراحل اولیه در ساخت معابد از چوب برای ستون ها و پوشش سقف ها و آجر برای دیوار و سنگ صرفا برای پی ساختمان استفاده شده است. معابد کوچک و ساده بودند و کم کم فرم اصلی خود را یافتند.
3-1-1- معبد هرا
از قدیمی ترین معابد این دوره معبد هرا در الیمپ است که به شیوه دوریک ساخته شده است. ابعاد آن 5/18*50 متر و بلندی ستون های آن 40/5 متر است. سقف شیروانی آن سفالی است. در داخل مقصوره دو ردیف ستون قرار دارد و از خشت و سنگ و به ویژه در پی از سنگ های نتراشیده استفاده کرده اند.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-1-2- معبد آپولو ایپکروس
این معبد که در شهر باسه آ قرار دارد یکی از بناهای قدیمی یونانی است که هنوز بعضی از ستون های آن به جا مانده است. معبد به شیوه دوریک کهن و در قرن ششم ق.م ساخته شده است. در این بنا ارتفاع ستون های دوریک کوتاه و هنوز در مرحله آغازین بوده است. بالشتک سرستون نیز از این وضعیت تبعیت کرده است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-1-3- باسیلیکای پستئوم
این بنا در جنوب ناپل واقع است و نمونه ای از سبک دوریک کهن به شمار می رود. پژوهندگان اولیه به دلیل تشابهی که بین این ساختمان و باسیلیکای رومی وجود داشته آن را باسیلیکا نامیدند اما در واقع بنای پستئوم معبدی دورستونی است با ستون های سنگین و خوش ترکیب محدب و فواصل فشرده، سرستون های بزرگ و جسیم و بالش گونه در زیر اسپری عظیم که ستون ها را به طرز متناسبی کوتاه نمایان کرده است. ضخامت ستون ها و فاصله کم آنها احتمالا دلیلی ساختمانی دارد.
3-1-4- گنج خانه سیفونسیها
این بنا به شیوه ایونیک، در شهر دلفی و در سال 530 ق.م ساخته شده است. با آنکه این بنا هیچگونه ستون ایونیک ندارد و حمل و نگهداری سقف توسط ستون پیکره ها (کاریاتید ها) است ولی جزو سبک ایونیک محسوب می گردد. از ویژگی های متمایز و مشخص کننده دیگر بنا در شیوه ایونیک، کتیبه پیوسته ای است که به عنوان بخشی از یک اسپر سنگین دوره کهن است. چون ستون پیکره ها با آن جامه های زیبا و نیمرخ های بسیار مضرشان هیچگاه نمی توانستند در متن معماری دوریک با آن خطوط خشک و جسیم بگنجد.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-1-5- معبد آرتمیس
این معبد در شهر افسوس آسیای صغیر واقع است. معبد دارای ابعاد 55*115 متر است و به شیوه ایونیک ساخته شده است. چهارگوشی های تزئینی آن به نقش برجسته هایی از جنگجویان نیزه به دست مزین شده است. در بخش سنتوری معبد جنگجویان الهه آرتمیس با سپری در دست نقش شده است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-1-6- معبد آفائیا
این بنا در شهر آیگینا در قرن ششم ق.م ساخته شده است. این معبد به سبک دوریک ساخته شده و دارای یک مقصوره ده ستونی در دو ردیف است و دو ایوان در دو جهت دارد. معبد جزو معابدی است که با سبک نمای شش ستونی شکل گرفته است.
3-2- دوره کلاسیک
این دوران که قرن پنجم و چهارم را در بر می گیرد بهترین ایام تحول و تکامل معماری یونان به شمار می رود. در دوران کهن آثار جوانی و ناآزمودگی هویدا است و در دوران هلنی نیز علائم پیری و مهجوری در آن به چشم می خورد. در صورتی که در فاصله میان این دوره یعنی در دوره یونان کلاسیک جز موازنه و اعتدال و هماهنگی چیزی دیده نمی شود. مرکز فعالیت های هنری این دوره در شهر آتن بوده است.
با توجه به اینکه معماری یونانی ارتباطی تنگاتنگ با پیکره سازی داشت و در واقع بخشی از معماری محسوب می شد لذا باید یادآور شد که در دوره کلاسیک سه شیوه و سبک هنری در پیکره سازی پدیدار شد.
الف) شیوه هنری جدی (480-490 ق.م)
ب) شیوه هنری تکامل یافته (430-460 ق.م)
ج) شیوه هنری فوق العاده ( 400-430 ق.م)
معماری دوره کلاسیک به رهبری و پشتیبانی فیدیاس معمار و پیکرتراش یونان به اوج و رونق خود رسید. در این دوره معماری از جنبه های فنی پیشرفت های شایانی کرد. سنگ های مورد استفاده دیوارها به طور کامل تراش خورده و با بست های فلزی با دقت بسیار نسبت به دوره کهن در کنار هم قرار گرفتند. نصب سفال های بام پوش نیز بر همین منوال پیشرفت نمود. ساختمان معبد دارای نقشه سه بخشی بود، که مشتمل بود بر: 1- رواق ورودی (پیشخان)، 2- تالار (اتاق) قرارگاه پیکره الهه، 3- پستو برای نگهداری نذورات.
نقشه اصلی بناها چهارگوش بود، به جز چند پرستشگاه که با نقشه مدور ایجاد شده و دورستونی بودند که بهترین نمونه اینگونه بناها معبد تولوس است که در شهر دلفی قرار دارد.
در این دوره شهرسازی نیز پیشرفت نمود و انواع بناهای عمومی مانند تالارهای اجتماعات به شکل آمفی تئاتر، گذرگاه های سرپوشیده و ستون های یادبود در خیابان ها، ورزشگاه و باشگاه های پرورش اندام پهلوانان، میدان های دو و اسب سواری با ردیف جایگاه های پلکانی برای تماشاگران، که اینگونه آمفی تئاترهای یرگشاده بر شیب تپه و گرداگرد میدان ورزش ساخته می شد.
3-2-1- معبد زئوس
این معبد در شهر المپیا در این دوره با نمای هفت ستونی به شیوه دوریک ساخته شده است. نوآوری هایی در این عصر ایجاد گردید که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد: نخست این که در ساخت مقصوره ستون ها و دیوارها با هم ادغام گردیده است. دیواری که با آن مقصوره شکل گرفته دارای ستون هایی است که پایه هایی به شکل مربع دارد. دوم اینکه مقصوره هم وسیع تر و بزرگ تر جلوه می کند و هم فاصله دیوار آن با ستون های پیرامونی بیشتر است. در نهایت در معبد زئوس علاوه بر اینکه اصل تعداد ستون های طولی بایستی دو برابر به اضافه یک تعدا ستون های عرضی در نمای معبد باشد، رعایت نشده بلکه تعداد ستون ها دو برابر و حتی عدد آن نیز فرد است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-2-2- آکروپلیس
یکی از مجموعه بناهای با شکوه یونان عصر کلاسیک آکروپلیس در شهر آتن است. ساخت این مجموعه بزرگترین کاری بود که در تاریخ معماری یونان انجام شد. همه بناهای آکروپلیس، هنر معماری دوره کلاسیک یونان را در آن هنگام که به کمال خود رسیده بود به منصه ظهور رسانده است. این مجموعه شامل: معبد پارتنون، دروازه پروپالایا، معبد ارختئوم، معبد آرتمیس، معبد الهه نیکه، نگارخانه کالکوئیکی، محل پیکره آتناپروماخوس، محل معبد قدیمی آتنا و چند بنای کوچک است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 


3-2-2-1- معبد پارتنون
مهم ترین بنای آکروپلیس معبد پارتنون است. این بنا در عصر کلاسیک ساخته شده است. برای الهه آتنا که به افتخار او آتن هم از از او نام گرفته ایجاد شده است. بنا بر روی بلندترین نقطه تپه آکروپلیس و مشرف بر سراسر شهر آتن و نواحی اطراف آن بنا شده است. سنگ مرمر سفید مصالح عمده بناست. ساختمان به شیوه دوریک ساخته شده است. این بنا دورستونی است و در ایوان جنوبی معبد برخلاف پرستشگاه های دیگر به جای شش ستون از هشت ستون و برای طول آن هفده ستون در نطر گرفته شده است. طول و عرض آن 31*70 متر و ارتفاع آن 72/13 متر که ارتفاع هر ستون 43/10 متر است. در این معبد دو شیوه دوریک و ایونیک باهم تلفیق شده اند و در ایجاد نقوش برجسته در چهارگوشی های تزیینی و سنتوری های معبد نهایت دقت را به کار برده اند که این نقوش دارای موضوعات مختلفی هستند.
فضای داخلی پارتنون دارای دو بخش جداگانه است. فضای کوچک تر با نقشه مربع شکل و فضای بزرگ تر (مقصوره) با نقشه مستطیل شکل که مجسمه الهه آتنا پارتنوس در آن قرار داشته است که مقصوره مستطیل شکل را به سه راهرو تقسیم کرده اند. ردیف ستون های دوریک در مقصوره به صورت ستون های دوتایی بر روی هم قرار گرفته اند و به عنوان ستون های نگه دارنده سقف به کار گرفته شده اند، درحالی که ستون های نگه دارنده بخش اتاق کوچک تر به شیوه ایونیک است. ستون های دوریک در نمای معبد نهایت تناسبات این شیوه را داراست. یعنی ارتفاع هر یک از آنها شش برابر قطر پایه شان است. تعداد خطوط مستقیم بسیار اندک در نمای معبد پارتنون حائز اهمیت و دقت است. ستون های آن انحنای ملایمی به درون دارند و فاصله میان آنها یکسان نیست، این فاصله ها در گوشه های معبد کمتر می شوند. همچنین ستون های کناری دارای ضخامت بیشتر هستند. علت این امر جلوگیری از خطای دید است. شاید دلیل دیگر این ضخامت در گوشه ها برای بیان قدرت تحمل آنها در برابر بار سنگین است و این کار نه به خاطر عملکرد ساختمانی، بلکه بیشتر برای بیان سمبلیک به کار گرفته شده است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-2-2-2- دروازه پروپالایا
این بنا مدخل ورودی آکروپلیس است. بنا به قولی ساختن آن 5 سال طول کشیده است. ساختمان آن هیچگاه تکمیل نشده است. در طرفین آن کتابخانه و نخستین تالار نقاشی ایجاد شده بوده است.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-2-2-3- معبد آتنا (الهه پیروزی)
این بنا در کنار سردر ورودی قرار دارد. معبد آتنا پرستشگاه نخستین و کهن ترین نمونه از شیوه معماری ایونیک است.
3-2-2-4- معبد ارختئوم
این بنا از نظر نقشه با تمامی معابد یونانی متفاوت است. به نظر بسیاری از پژوهندگان هنر در میان سایر آثار معماری شاخص تر است. بر همین اساس دارای ویژگی های خاص است. شاید علت آن هم ناهمواری زمین زیربنای آن و یا عملکرد چندگانه این معبد بوده است. احتمالا این بنا بر اساس نقشه از قبل پیش بینی شده ساخته نشده است.به نظر می رسد که در نقشه اصلی قرار بر این بوده که رواق های کناری در مرکز دیوارهای ساده و طولانی معبد اصلی قرار بگیرند تا تزئینات خود را به نمایش گذاشته و از خشکی این دیوارها بکاهند.
معبد به شیوه ایونیک ساخته شده و رواق جنوبی آن بر روی ستون پیکره ها استوار است. این ستون ها از استحکام کافی به عنوان ستون و در عین حال انعطاف لازم برای نشان دادن اندام انسان برخوردارند.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-3- دوره هلنی
محدوده جغرافیایی دوره هلنی از شمال تا جنوب روسیه، از شرق تا هند و از جنوب مصر و شمال آفریقا و از طرف غرب کناره های مدیترانه، فرانسه و اسپانیا بوده است. شهر تاکسیلا در پاکستان جزو آثار دوره هلنی است.
در این دوره یونانی ها در پیکره سازی تجسم آلام جسمی و اضطراب ها و جنبش های نامنظم و تشویش آمیز روح و جسم را نشان دادند. مهمترین و بهترین آثار هنری در آسیای صغیر یافت شده است. از نمونه های ارزشمند آن، پیکره های نقش برجسته های نمای شمالی معبد زئوس در پرگاموم است که به بهترین شیوه ساخته و پرداخته شده است.
در دوره هلنی فعالیت های ساختمانی از مراکز قدیمی واقع در سرزمین اصلی یونان به شهرهای پررونق پادشاهان هلنی در آسیای صغیر که مرکزیت بیشتر برای دنیای هلنی داشتند، انتقال یافت. مقیاس بزرگ و گسترش استادانه فضاهای درونی بناها که یکی از ویژگی های معماری هلنی بود، معماری خانگی را گسترش می دهند که شهرهای سنتی این شرایط را ایجاد نمی کردند.
3-3-1- معبد آپولون
این بنا در شهر دیدوما، شهر ایونیک کهن در ساحل غربی آسیای صغیر واقع است. این معبد ایونیک و دورستونی بر روی پایه ای هفت پله ای در ارتفاع تقریبا 4 متری سطح مقصوره آن که عملا بی سقف و رو به آسمان باز مانده بود ساخته شده است.ابعاد آن 51*108 متر و ارتفاع ستون های پیرامونش 5/19 متر است. این معبد دارای تالاری گود پر از ستون است که مقدم بر یک کفش کن ساخته شده است. از آنجا که پلکان بزرگی به عرض پانزده متری به سوی حیاط روباز معبد سرازیر می شود، راه دسترسی بسیار شکوهمندی برای زیارتگاه کوچک آن که دارای ستون بندی خلفی و محل نگهداری از پیکره پرستشی است، فراهم می آید. این طراحی پیچیده فضای درونی تالارهای بزرگ، مستقیما به شیوه رومی پس از خود می انجامد و گسست چشمگیری از معماری کلاسیک یونان به شمار می رود که بر نمای بیرونی ساختمان تقریبا به عنوان یک تندیس تاکید می کرد و درون آن را تقریبا ساده رها می کرد. در شهر پرگاموم به تقلید از آکروپلیس آتن مجموعه ای برپا گردید که دارای معابدی برای خدایان یونانی بود.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-3-2- معبد زئوس
بنایی است با شکوه و عظمت بسیار که در حدود سال 180 ق.م پسر آتالوس اول به عنوان مذبح باشکوهی به یاد پیروزی های پدر بر بالای تل مشرف به شهر پرگاموم بنا کرد. خود مذبح در مرکز حیاطی مستطیل شکل قرار دارد و اطرافش را ردیفی از ستون های ایونیایی واقع بر صفه ای بلند به مساحت حدود 93 متر مربع احاطه کرده است، که به جبهه غربی آن با پلکانی وسیع و پرشکوه به سطح زمین متصل می شود. احتمالا بناهای مذبحی با این عظمت یادگار سنت معماری ایونیایی از دوره ای کهن بوده است. اما مذبح پرگاموم از جهت وسعت و شکوه بر همه آنها برتری دارد و نیز تنها مذبحی است که بقایای عمده ای از آن برجا مانده است. برجسته ترین خصوصیت آن کتیبه بزرگی است منقوش بر دیواره صفه که 120 متر درازا و 2 متر بلندی دارد. این نقش ها چنان برجسته تراشیده شده اند که تقریبا به کلی جدا از زمینه می ماند.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

3-3-3- تئاتر اپیداوروس
این بنا نمونه دیگری از طراحی ماهرانه فضای روباز یونانی است. این بنا با اینکه در دوره هلنی ساخته شده اما به سبک کلاسیک است. ردیف های متحدالمرکز صندلی های نسبتا بیشتر از نیم دایره تماشاگران در سراشیب یک تپه ساخته شده بود و قطر دایره بیرونی اش 120 متر است. راه پله ها یا راهروی میان پله ها به صورت چندین شعاع از مرکز دایره که محل ارکستر یا اجرای نمایش بود، تا محیط دایره کشیده شده اند. صندلی های سنگی را که با یک راهروی پهن به دو بخش پایینی و بالایی تقسیم شده اند از هم جدا می سازند. محل ارکستر، پیش صحنه و صحنه طوری طراحی شده اند که بیشترین درجه سهولت ممکن برای دیدن اجرای نمایش ها و آماده شدن بازیگران فراهم آید.

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

 

معبد ارختئوم|آکروپلیس|تئاتر اپیداروس

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.