گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

معماری چین

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری جهان

معماری چین بسیار متاثر از ادیان و کشورهای مجاور است. در چین ادیان و فلسفه هاي گوناگونی رواج داشت که مهمترین آنها اندیشه های کنفوسیوسی، دائوئی (تائوئی) و بودایی بود.
آیین بودایی در حدود قرن دوم میلادی از طریق جاده ابریشم، از هند به چین رسید و پیروانی بسیار یافت و بخشی از معماری چین به خصوص معابد مربوط به آیین بودایی است.

1- معماری چین

معماری چین نیز همانند سایر هنرهای آن از گستردگی و تنوع فراوان برخوردار است. برخلاف بسیاری از نظرات که معتقدند چینیان بناهای بزرگ در مقیاس آثار معماری بین‌النهرین و مصر نساخته‌اند، چینی ها مردمانی هوشمند و هنرمند بودند که هر چند آثار معماری آنان گاه به علت استفاده از مصالح کم دوام از بین رفته اند، ولیکن آنچه از این آثار باقی مانده، گویاي این حقیقت است که آثار چینی در حد معماری مصر و  معماری بین‌النهرین و ایران باستان است. به طور کلی معماری چین شامل معابد (کونفوسیوسی، لائوتسه، بودایی)، پاگودا، قصر، دیوار بزرگ چین، خانه و دیرها، آرامگاه‌ها و معابد صخره‌ای (غاري) است.

1-1- خانههای چینی

اولین خانه‌های چینی گودال هایی هستند که بصورت دایره ساخته شده اند و روی آن را با شاخ و برگ درختان پوشانده‌اند. سپس با پیشرفت در فن خانه سازی، خانه ها از گودال به خانه هایی در روی زمین و از جنس خشت و گل تغییر یافت. این خانه ها در حدود 3 تا 5 بلوک با هم در یک ردیف قرار می‌گرفتند.

معماری چین
نمونه‌ای از خانه‌های دوره «هان» که همانند خانه‌های جدید بصورت تعدادي حیاط بود و در اطراف آنها عمارت جداگانه ای وجود داشت و هر یک به اتاق های کوچکی تقسیم می‌شد. باید اشاره نمود سقف بلند و ستوندار آنها با سفال پوشش یافته است و فقط انحنای بام تغییر کرده است.

معماری چین
از نظر تزیینی نمونه های خانه گلی دوره هان کاملاً شبیه سبک های موجود در چین است. مدخل اصلی در داخل توسط «مانع ارواح» (دیواري در مقابل مدخل) حفاظت می‌شود، به طوریکه حیاط از داخل خانه از نظر پنهان است. بر اساس عقاید چینی، شیاطین و ارواح پلید در خط مستقیم حرکت می‌کردند و این دیوارها در مقابل مدخل مانع ورود آنان به خانه می شده است. ساختن این نوع خانه‌ها مسلماً در چین در دوره های بعدی هم رواج یافت. زیرا با افکار و عقاید چینیان سازگار بود.

معماری خانه امروز چین دقیقاً به نمونه اولیه خویش در هزار سال پیش شباهت دارد، به بیان دقیق تر نیمرخ مسلط بر سقف که بخش بزرگی از خصوصیات معماری چینی از آن سرچشمه می‌گیرد، احتمالاً به دوره «چو» یا شانگ مربوط می شود. حتی ساختمان های ساده‌ای که در کنده کاری های سنگی دوره هان نقش شده اند، حکایت از وجود سبک و روشی در ساختمان سازی دارند، که امروزه نیز شالوده معماری چین به شمار می روند. اجزای ضروری این ساختمان‌ها عبارتند از: یک تالار چهارگوشه زیر یک بام نوك تیز با قرنیزهاي برآمده بر روي یک تکه شبکه نگاهدارنده و ستون هاي چوبی، که دیوارها هیچ نقشی در نگاهداري از سقف ندارند بلکه در حکم پرده ها یا تیغه هاي جداکننده اند.

معماری چین در چهارچوب این فرمول محدود، توجهش را بر نمای ساختمان متمرکز می‌کند، در نخستین سال های حاکمیت سلسله هان، ترکیب هایی از زاویه های نگاهدارنده فرنیزها، رگه های سرجرز و ستون ها براي نگهداري وزن سنگین بام هاي کاشی دار طراحی شدند. معماران با دستکاري در شکل زاویه ها، جان تازه اي در نماي خارجی ساختمان می دمیدند. معماران بعدي با استفاده از این مقدمات ساده، شبکه هاي نگاهدارنده پیچیده اي ابداع کردند. برخی از زاویه هاي نگاهدارنده به موازات دیوارها کار گذاشته می شدند و برخی دیگر براي نگاه داشتن یک تیر حمال (فرسب) یا سگدست دیگر، امتداد می یافتند تا آنکه چند برابر شدن واحدها سرشاري از نور و سایه بوجود آوردند. با افزودن تزئیناتی به رنگ قرمز و لاکی طلایی، تأثیر آن دو چندان می گردید.

معماری چین
کارایی ساختمان غالباً تابع تزیینات آن بود. از شبکه های پیچیده زاویه های نگاهدارنده، در مواردی که فقط به نگاهداريی کمی نیاز بود، براي تزیین استفاده می شد. در نمای خارجی جلوه رنگارنگ پایه ها تضاد دلنشینی با سطح یکنواخت بام نوك تیز ایجاد می کرد. قرنیزهاي برجسته، در دوره تانگ عریض تر نیز شدند و معماران به گوشه ها پیچ می دادند. این قرنیزهای مختصر خمیده در ساختمان هاي بعدي، بویژه در چین جنوبی که شبکه اي از خطوط بالا رونده به کار گرفته شده بود، شدیداً مورد اغراق واقع شدند. ولی در بیشتر نقاط، انحناهاي ملایم سقف ها، به شکل چهارگوشه و تقارن خشکی که نقشه هاي ساختمانی و روش هاي گوناگون جایگزین اجزاء بر معماري تحمیل می کنند، ظرافت خاص می دهند. در طی چند قرن جهت همه ساختمان ها شمالی – جنوبی بوده است.

معماری چین
در معابد یا منازل چینی بام بسیار اهمیت دارد. جنس آن از آجر و کاشی است و اگر بر سریرهاي سلطنتی سایه افکند زرد وگرنه سبز، ارغوانی، سرخ یا آبی است.

1-2- معابد

در معماری چین پرستشگاه ها از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردارند. سرزمین پهناور و باستانی چین با داشتن آیین هاي مختلف، دارای معابد درخور توجهی است. معابدی از بودائیان، کنفوسیوس و لائودیسه به جای مانده است که هر یک از انواع پرستشگاه های ادیان مورد اشاره حائز ویژگی های خاص خود هستند.

1-2-1- معابد بودایی

آیین بودایی چند گاهی بر روان چینیان چیره گردید و منجر به ساختن معابد بزرگی گردید که خرابه هاي آنها اخیراً در ترکستان کشف گردیده و در سراسر چین معابد بودایی نسبتاً باشکوهی دیده می شود. به این معابد راه هاي طبیعی زیبایی منتهی می شود، که معمولاً بر سرازیرهاي پیچ در پیچ کشیده شده و با دروازه های راسته ای بنام «پاي لوش» مشخص گردیده است. براي رهانیدن شیطان در بعضی مدخل ها پیکره هاي کراهت انگیز گذاشته شده است.

معماری چین

معماری چین
یکی از بهترین زیارتگاه های بودایی معبد «بودای خفته » در نزدیکی کاخ تابستانی خارج پکن است.

معماری چین
معماری چین
رواج آیین بودایی ظاهراً تغییر مهمی در طرح معابد چینی بوجود نیاورد. چون معابد تائویی و بودایی را از روی یک نقشه ساختند که در واقع همان نقشه خانه چینیان بود و آن را براي مقاصد مذهبی آماده می کردند. ترتیب حیاط سازي، با تالارهاي مجاور، شبیه خانه هاي مسکونی بود. تالارهاي عمده واقع در حیاط هاي جلو اختصاص به پرستش خدایان یا بودا داشت در صورتی که نقاط مسکونی در پشت معبد محل اقامت راهبان بود. در آرایش و تزیین تالارهاي اصلی، عواملی وارد شد که دراصل بودایی بود و نفوذ یونانی – هندي را نشان می داد.

معماری چین

مصالح معابد بودایی

عمده مصالح معابد بودایی چوب و سنگ است. سقف شیروانی است و از پوشش سفالی یا چوبی ساخته می شد. در بیشتر معابد روي سقف بنایی به شکل کشتی قرار دارد که از نظر هنر بودایی سمبولیک است و بطور کلی سقف این بناها داراي تزیینات پرکاري است. از جمله تجسمی از اژدها و سیمرغ، طاووس، نقش انسان و بعضی حیوانات مورد علاقه بودا مثل اسب، میمون، فیل، که گاهی از شیشه هاي رنگین در این نوع تزیین استفاده شده است، در معبد رنگ مسلط بر مجموعه بنا رنگ قرمز است.

معماری چین

1-2-2- معابد کنفوسیوسی

دلاویزترین معابد چین آنهایی است که در پکن به دین ملی و رسمی آن کشور اختصاص داده شده است. معابد کنفوسیوسی دارای طاق های باشکوهی است که با ظرافت بسیار کنده کاری شده ولی خود معبد بیشتر نمودار حالت فلسفی دارد، تا هنري. این معبد را در قرن سیزده ساخته اند و از آن پس بارها تغییر شکل داده و تعمیر شده است. روح استاد اقدس نیاکان، کنفوسیوس، در روي پایه اي چوبین در طاقچه اي نصب گردیده است. مذبح اصلی وقف استاد و سرمشق ده هزار نسل شده است. معبد آسمان و مذبح آسمان نزدیک دیوار جنوبی پکن واقع است. بطور کلی ستون های معابد، چوبی و سنگی است و غالباً به صورت ستون پیکره اي از اژدها و سیمرغ است که در روبروي مدخل معبد قرار داده شده است. نقشه مصور معبد کنفوسیوس در جوفو شانتونگ این واقعیت را نشان می دهد که چینی ها به آیین ملی و میهنی خویش تا چه اندازه اهمیت داده اند.

معماری چین

1-3- پاگودا

از آثار برجسته و شاخص هنر معماری خاور دور بویژه چین پاگودا است. این بناها چتری شکل، چند طبقه اند که تعداد طبقات آن ها فرد است. چون عدد زوج در نزد چینی ها نحس است.

معماری چین
پاگودا از درون دارای پله‌های مارپیچی و گردان است. هر چتر به ایوان گردی ختم می شود که مأموران حکومتی در این ایوان ها مسائل مملکتی را بررسی می کردند. دوم اینکه جهت دعا و نیایش بوده و سوم پیشگویان چین در آن بخش طالع بینی می کردند و از طرفی جهت وزش باد را مشخص می نمود. گاهی به عنوان میل راهنما هم مورد استفاده قرار می گرفته است و بر روي طبقه بالایی آن احتمالاً چراغی روشن می کردند.

پاگودا نوعی از ساختمان سازي و معماری بودایی است که در نظر برخی ها به نماد کشور چین تبدیل شده است. این بناها که بیشتر در روستاها برافراشته شده اند، جزء طبیعی آن نقاط به نظر می رسند و از استوپاي هندی تقلید شده اند. بیشتر پاگوداهای چوبی، با تعداد زیادی قرنیزهای بالدارشان، تشابهی اندك به گنبدهاي یکپارچه «سانچی» یا «آماراواتی» دارند، ولی منشأشان، مانند منشأ بودای چینی، باید قندهار بوده باشد. چون در اینجا یک زمانی گونه های پیوسته و رفیع استوپا، زائران چینی را تحت تأثیر عظمت خویش قرار داده بود. چینی ها با چنان سرعتی ساختمان استوپا را تقلید کردند که حتی کهن ترین پاگوداها (سده ششم و تا سده هشتم) نشانه هاي اندکی از منشأ هندي خویش دارند. در پاگوداهاي چوبی چینی، آنچه از کل استوپاي هندي برجاي مانده یاستی یا چتر آفتابی بود که در رأس ساختمان مذبور قرار داده می شده است. چینی ها به جای نقشه گرد، نقشه چهار، شش یا هشت ضلعی را ترجیح می دادند و طبقات را تا ارتفاع حداکثر 90 متر روي یکدیگر می انباشتند. هر طبقه با قرنیزهاي برجسته یا برآمده خودش که خطوط منحنی اش رو به آسمان کشیده می شوند، مشخص می شد.

معماری چین
معماری چین

1-4- دیوار چین

مهمترین آثار چینی ها دیوار چین است، که تا به امروز پا برجا مانده است. این دیوار از شمال شرق به سمت شمال غرب امتداد دارد، که طول آن 6400 کیلومتر و ارتفاع دیوار 7 الی 5/7 متر است. عرض دیوار هم که حدوداً 5/7 است. بر روی دیوار چین به فاصله هرچند متر برج های دیده بانی در دیوار بزرگ تعبیه گردیده است. خاصیت برج ها در این است که به هنگام رؤیت نیروهاي دشمن در پشت دیوار، مشعل برج هاي روبروئی روشن شده و به فاصله کوتاهی سرتاسر دیوار مشاهده می گردد. دیوار چین دارای چهار دروازه بزرگ است که در دوره‌های گذشته چین با قدرت حفاظت شده است. مصالح این دیوار از آجر و سنگ است. سازنده دیوار چین، «شی هوانگ دي» خاقان «بنیانگذار سلسله چین» بود.

معماری چین
معماری چین
دیوار چین جهت حفاظت چین از هجوم اقوام بیابانگرد زردپوست به نام هون ها، ساخته شد و علل دیگری هم بر این دلیل اضافه نموده اند. یکی جلوگیری از خروج تخم ابریشم و دیگري جلوگیری از فرار و خروج دهقانان و پناهندگان آنها به دربار هون ها بوده است. این دیوار از قرن 4ق.م بصورت دیوارهاي بریده از چینه و گل وجود داشته است. یعنی هر قبیله یا حکمرانی، براي جلوگیري از هجوم بیگانگان یک بخش دیوار را ساخته و هنگامی که «شی هوانگ دي» از سلسله چین به قدرت رسید این دیوارهای مجزا را به هم متصل نمود و از مصالح سنگ و آجر در آن استفاده کرد.

معماری چین
در ایام حکمروایی هر سلسله‌ای بخشی به آن اضافه شد و بتدریج دیوار چین به شکلی بهم پیوسته و مستحکم پدید آمد. بطوریکه بناهای بیشتری به دیوار چین افزوده شد، در هر 2/5 کیلومتر برج هاي دیده بانی، در هر 5 کیلومتر پست هاي نگهبانی، در هر 15کیلومتر سنگرها و استحکامات و در هر 50 کیلومتر پادگان هایی احداث گردید. پس از سرنگونی سلسله مغولان چین و بیرون راندن آنها از این کشور، سلسله جدید امپراتوري به تجدید بناي دیوار چین همت گمارد. امپراتوران مینگ در حقیقت ناچار به ساختن دیوار تازه اي بودند. زیرا دیوار کهن ویران شده بود. آنان 5650 کیلومتر از دیوار را برپا کردند و 25000 برج نگهبانی و 15000 استحکامات به آن افزودند. این دیوار از سنگ و آجر، مخلوطی از آهک و رس ساخته شده و از خلیج بوهاي در مشرق تا استان گان سو در شمال مرکزي امتداد دارد. دیوار چین عملاً شامل دو دیوار موازی است که 10 متر ارتفاع دارند و جاده‌ای پهن و هموار بر بالاي آنها سقف زده است. بر فراز دروازه هاي هر دو انتهاي دیوار چین کتیبه هایی قرار دارند که دروازه شرقی آن «اولین گذرگاه در زیر آسمان» و دروازه غربی آن « آخرین گذرگاه در زیرآسمان» نامیده می شود. این دیوار نقشی فراتر از یک دیوار دفاعی داشته. بلکه راهی براي تأمین ارتباط سریع در امپراتوري بوده است.

معماری چین
معماری چین

2- سبک‌های معماری چینی

در ساختمان های مذهبی اعم از پاگوداها و معبدها، می توان دو سبک مشخص معماری چینی را مشاهده کرد. این دو سبک معمولاً شمالی و جنوبی خوانده می شود، ولی رواج آنها همیشه دقیقاً مطابق جغرافیایی نبوده است. در یونا، که یکی از جنوبی ترین ایلات چین است، سبک شمالی رواج دارد و در جنوب منچوری، نمونه هایی از سبک جنوبی دیده می شود. این موارد استثنایی دلایل تاریخی دارد. یونا در دوره های مینگ و اوایل منچو، تحت تأثیر نفوذهاي شدید شمال قرار گرفت و حال آنکه منچوري از طرف جنوب و از طریق راه دریایی تحت تأثیر واقع شد.

معماری چین

2-1- سبک جنوبی

تفاوت های عمده میان این دو سبک عبارتند از: انحناي شیب سقف و مقدار تزیینات لبه بام ها و پیش آمدگی آنهاست. در سبک جنوبی، سقف ها به اندازه اي انحنا پیدا می کند که گوشه هاي آنها، مثل شاخ گاو به طرف بالا متمایل می شود. در کناره هاي بام ها، غالباً به اندازه اي مجسمه هاي کوچک خدایان تاتوئی و جانوران اسطوره اي می گذاشتند که خطوط خود سقف تقریباً محو می شد. پیش آمدگی بام ها و ستون ها نیز به همین ترتیب داراي انحناها و تزییناتی بود و هیچ قسمت از سطح را صاف و بدون تزیینات نمی گذاشتند. از دیدگاه هنري، ساختمان هاي مزبور زیاد مورد تحسین نیست. زیرا اگرچه خود انحناها و تزیینات دلپذیر است، ولی خطوط ساختمان ها روي هم رفته از نظر ناپدید می شود و نمایی پدید می آید که پیداست پیچاپیچ و انبوه است و چینی ها به این سبک علاقه اي ندارند.

معماری چین
معماری چین

2-2- سبک شمالی

سبک شمالی را غالباً سبک قصری می نامند، زیرا که بهترین نمونه های این نوع معماري را در عمارات باشکوه شهر ممنوع و آرامگاه هاي خاقان هاي سلسله مینگ و منچو می توان دید. در سبک قصری، انحناي بام نرم است و به شیب و سقف چادر شبیه شده است، اگر چه این عقیده که سبک مزبور با توجه به خاطرات چادرهاي بزرگ خاقان هاي مغول بوجود آمده است، در واقع اساسی ندارد. تزیینات نیز کمتر و محدودتر است. مجسمه فقط در گوشه هاي بام ها دیده می شود و اندازه آن کوچکتر است، ولی نسبت به مجسمه هاي ساختمان هاي جنوبی، بیشتر تابع سبک خاصی است. در«شانسی» نوعی سازگاري دلپذیر میان زیاده روي این جنبه سبک جنوبی و سبک قصرهاي پکن به چشم می خورد. در اینجا حاشیه بام ها را با مجسمه هاي کوچک و زیبا و نیرومند مردانی که بر اسبان تیز تک سوارند آراسته اند.

معماری چین
معماری چین

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.