گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

معماری پیش از تاریخ

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری جهان

معماری پیش از تاریخ به یک میلیون سال قبل برمی گردد. معماری غارها در دوره معماری پیش از تاریخ قرار می گیرد. غارها اولین مسکن هایی بودند که در برابر عوامل طبیعی توسط انسان های اولیه ساخته شدند. اختصاص بخش های متفاوت غارها به عملكردهای مختلف و تنظيم آن فضاها براساس نيازها و نهايتاً اجاد نقوش بر ديوارهای غارها همگی گامهايی در خلق فضا يا به عبارت ديگر نوعی معماری بوده است.

1-1- عصر پارينه سنگی

انسان های اولیه در عصر پارینه سنگی از طريق شكار حيوانات و استفاده از گياهان زندگی خود را می‌گذراندند و جهت شكار از ابزار اوليه مانند سنگ بدون تراش، چوب و يا حتی استخوان بزرگ حيوانات و ضربات مشت استفاده می كرده‌اند. غارها به عنوان پناهگاه انسان بوده و او در آنها كنده كاری و نقاشی هایی بر در و دیوارها و سقف ها انجام می داده است.

این آثار معمولاً در اعماق غارها و نقاط دورتر از دهانه ها كه محل زندگی عادی بوده است قرار داشتـند و موضوع اصلی آنها را حيواناتی نظير ماموت، گاو وحشـی، گوزن، اسـب، گراز و گرگ تشكیل می دادند. از جمله آثاری كه از آن دوران به جای مانده است می توان به غار لاسكوا در جنوب فرانسه و غار آلتاميرا در اسپانيا اشاره كرد كه بيش از 10 هزار سال عمر دارند.

1-1-1- غار آلتامیرا

در سال 1879 ميلادی فردی اسپانيايی و علاقمند به آثار عتيقه، به هنگام جستجو در غارهای آلتامیرا مقداری استخوان های تراشيده و سنگهای چخماق و آثار ابتدایی كشف كرد. پس از ورود به غار بر روی دیوارهای داخل غار آلتامیرا نقوشی مشاهده می شود كه اين آثار نقاشی مربوط به 15 تا 10 هزار سال قبل از ميلاد می باشند.

معماری پیش از تاریخ

معماری پیش از تاریخ

1-1-2-غار لاسکوا

در سال 1941 ميلادی در غار لاسكوا جنوب فرانسه به طور اتفاقی آثاری پيدا شد كه بعداً با ارزش ترین آثار هنری پيش از تاريخ لقب گرفت. در عمق حدود 40000 پایی این غار مجرایی برای عبـور آبهای زیرزميـنی وجود دارد كه محل سكونت مردم غارنشيـن بوده است و بر ديوارهای آن نقاشی هايی از ماموت ها، گاوهای وحشی، آهو، اسب و گرگ ديده می شود. این نقاشی ها با تكه های گل اخرایی قرمز و زرد يا مخلوط آنها با چربی رسم شده اند.

انسان پيش از تاريخ برای روشنايی از چراغ سنگی كه سوخت آن چربی بود استفاده می كرد. نقاش غارها از حافظه خارق العاده ای برخوردار بوده زيرا كه حيوانات را با شكل و حركت واقعی آنها و بسيار طبيعی رسم كرده است. او همچنين از وضع طبيعی دیواره های غار نیز استفاده های شايانی كرده و موضوعات نقاشی خود را منطبق با پستی و بلندی روی دیوارها به وجود آورده است. به جز نقاشی های به جا مانده از انسان غار نشين آثار ديگری همچون نقش برجسته و مجسمه نيز از اين دوران بدست آمده كه از جنس سنگ يا استخوان ساخته شده و بر روی آنها تصاویر حیوانات يا مجسمه انسان ها ساخته شده است.


معماری پیش از تاریخ

معماری پیش از تاریخ

1-2- عصر ميان سنگی

عصر میان سنگی بازه زمانی مابين 8000 سال پيش از ميلاد تا 3000 سال پيش از میلاد را شامل می شود. در این زمان هنوز اقتصاد براساس شكار بوده و زندگی به صورت دسته جمعی و در غارها صورت می گيرد. دو اختراع مهم افروختن آتش و تراش دادن سنگ چخماق در عصر میان سنگی به وقوع پيـوست. از ويژگی های هنری این دوره می توان به ظهور پيكره آدمی به صورت انفرادی يا در گروه های بزرگ با حالت ها و موضوع های متنوع و همچنين انتزاعی تر شدن تدریجی نقوش و پيدايش نمادها به جای تصاوير ناتوراليستی و در نهايت پیدایش خط اشاره كرد.


1-3- عصر نوسنگی

در عصر نوسنگی انسان با دست يافتن به كشاورزی و اهلی كردن حيوانات گامی بزرگ در جهت تسلط واقعی بر محيط برداشت كه نهايتاً منجر به شهرنشينی شد به طور كلی دوره نوسنگی دوره ايست كه بشر از طبيعت جدا شده و دست به ساخت و تغيير محيط طبيعی خود زد. از نكات مهم اين دوره صيقل دادن سنگ، زراعت، گله داری، ساختن انواع ظروف و كوزه گری و بالاخره شروع به خانه سازی بود.

خانه های ساخت بشر شكلی مدور داشت كه این فرم از نظر اصول تكنيكی بیشتر به خاطر حل كردن مشكل سقف آن بوده است در اين بین عده ای نيز معتقدند كه انسان اين فرم را از طبيعت و عناصری نظير خورشید و ماه الهام گرفته است. پی دیوارها از قلوه سنگ بود ه و روی آن لايه های گلی از رسوبات قرمز و به رنگ طبیعی و در قطعاتی به شكل خشت به ابعاد تقريبی 25×15×10 سانتی متر كلبه ها تشكيل مي داد. ديوارها بین 40 تا 25 سانتی متر ضخامت داشته و اتاق ها نیز وسعتی در حدود 2×2.5 متر داشتند. این نمونه مصالح مورد استفاده در تپه علی كش در دهلران خوزستان قابل مشاهده بوده است.

كهن ترين منطقه ای كه آثار ساختمانی ساخت بشر، در آن ايجاد گرديد در خاورميانه است و به همين دليل این منطقه را گهواره تمدن می نامند. از جمله اين مناطق میتوان به دشت سيلك كاشان اشاره كرد كه براساس مطالعات گیرشمن در كتاب ايران از آغاز تا اسلام، قديمی ترين محل سكونت بشر شناخته شده است. از جمله ديگر مكان های به جای مانده از دوران نوسنگی می توان به اريحا در اردن و چاتال هويوك در آناتولی ( ترکيه ) اشاره نمود.


معماری پیش از تاریخ

معماری پیش از تاریخ

1-3-1- اریحا

اریحا از شهرهای قدیمی خاورميانه است كه در دره رود اردن واقع شده است. این شهر در اوايل هزاره نهم پيش از ميلاد، یك دهكده كوچك بوده كه به عنوان يك روستای متعلق به دوره نوسنگی قديمی، در حدود هشت هزار سال پيش از ميلاد مسيح دستخوش تحولی شگفت انگيز شد. در این شهر خانه های خشتی ساخته شده بر پی های سنگی مدور بیضی شكل، با افزايش ثروت شهر و وجود همسايگان نيرومند، ضرورت حفاظت شهر را مطرح ساخت كه باعث ایجاد نخستين استحكامات شناخته شده سنگی در تارخ بشر شد.

در اواسط هزاره هشتم جمعت شهر به بيش از 2000 نفر می رسید. خندق عریض و سنگی به همراه دیواری به قطر يك و نیم متر، گرداگرد شهر اریحا كشیده شده بود كه از ارتفاع دیوار موجود 360 سانتی متر ارتفاع و در سمت داخل آن نيز يك سنگ بزرگ مدور به قطر 9 متر برجای مانده است. در حدود 7000 سال پيش از ميلاد، ساكنان اولیه شهر را تخليه كردند ولی ساكنان جديد آن در اوايل هزاره هفتم وارد شهر شدند. مهاجران خانه هایی با خشت های خام چهارگوش و پی های سنگی ساخته و كف و ديوارهای آنها را استادانه گچكاری و رنگ آميزی می كردند .

 

معماری پیش از تاریخ
1-3-2- چاتال هویوک

شاید مهمتر از كشفيات اريحا، كشف چاتال هويوك و حاجيلار در آناتولی تركیه باشد. تاریخ ساخت اين آثار از 6500 تا 5700 پیش از ميلاد است. آثار موجود در محلی به وسعت 13 هزار متر مربع ( كه فقط 4000 متر مربع آن حفاری شده) قرار داشته و جزئی از فرهنگ نوسنگی به شمار می رود. در كنار اريحا، چاتال هويوك را يكی از نخستين تلاش های بشر برای پی ریزی زندگی شهری دانسته اند. نظم موجود در نقشـه شـهر، نشـان می دهد كه آن را طبق نقشـه ای نظری یا غير تجربی تنظیم و ايجاد كرده اند.

ويژگی بارز شهر اين است كه هيچ خیابان يا كوچه ای ندارد. خانه ها به يكديگر چسبيده و از بام به هم راه دارند. این طرز خانه سازی با آنكه ممكن است امروزه عملاً كاری غیرممكن به نظر آيد، دارای امتیازاتی است، از جمله اینکه اینگونه ساختمان ها كه حائل يكديگر بودند استحكامی بيش از ساختمان های تك ايستاده پيدا می كردند. چون دور تا دور شهر را حلقه پيوسته ای از ساختمان های دارای ديوارهای يكسره و رو به دهكده محاصره كرده بود ، دفاع از آن بسـيار آسـان تر بود. بدین ترتـيب، اگر دشمنی قادر می شد، دیوار بيرونی را شكسته و از آن عبور نمايد، به جای آنكه داخل شهر شود، داخل اتاقی می شد كه مدافعانش روی پشت بام ايستاده بودند و از آنجا دفاع می كردند.

در بعضی از نقاط شهر فضای باز حیاط مانندی در ميان انبوه متراكم ساختمان ها ايجـاد می گردید، كه به عنوان محل جمع آوری زباله مورد استفاده قرار می گرفت. خانه ها به اندازه های مختلف ولی با نقشه ای واحد ساخته می شدند و ديوارهايشان از خشت خام بود كه با كلاف های محكم چوبی تقویت می شدند. دیوارها و كف اتاقها را گچكاری و رنگ آميزی می كردند و از سكوهای كنار ديوار برای خوابیدن، كاركردن و غذا خوردن استفاده می كردند.

نقاشی بدست آمده بر رو يكی از زیارتگاههای چاتال هويوك، حاكی از آن است كه اين شهر، براساس نقشه قبلی ساخته شده است. چرا که در آن نقشه، شهری با خانه های چهارگوش كه تقريباً كنار هم ساخته شده اند نشان داده شده است كه این شهر به احتمال زياد همان چاتال هویوك است. در این نقاشی كمی دورتر از شهر و با مقياسی كوچكتر، كوهی با دو قله كشیده شده است كه خط ها و نقطه هائيكه از قله بلندتر خارج می شوند، به معنی فوران مواد آتشفشانی از آن بوده است اين كوه بنام كوه حسن داغ با ارتفاع 3180 متر در مجاورت شهر قرار داشته و از چاتال هويوك ديده می شده است.

معماری پیش از تاریخ


در اواخر دوران نوسنگی، بنای منازل مسكونی از مصالح متنوع تر و فنون ساختمانی پيشرفته تری بهره گرفته اند. در این دوران در جزيره قبرس، خانه ها از خشت و گل و به شكل مدور و با سقفی گنبدی بنا می شدند. بطوری كه در درون فضای داخلی، نیم طبقه ای از چوب برای محل خواب داشتند. در این نوع منازل كه احتمالاً خانه های دو طبقه می باشند از نردبان به عنوان وسيله ارتباطی استفاده می شده است.

در مركز و شمال عراق خانه های مشابهی احداث می گردید كه راهروی ورودی، به طور جداگانه و به شكل مكعب مستطيل با سقف شيبدار به منزلگاه مدور متصل شده بود كه يكی از اولين شواهد میل انسان برای داشتن ورودی غيرمستقيم است .

معماری پیش از تاریخ


1-4- انقلاب نوسنگی

در مناطقی از اروپا سنگ های عظيمی را بدون استفاده از ملات، بر روی هم قرار داده اند كه از 5000 سال پیش بر جای مانده اند. نخستين نمونه های آنها در كنار نخستين دهكده ها در جنوب اسپانيا و پرتغال شناخته شده اند. این بناها ظاهراً جنبه مذهبی داشته و بعضی از آنها مقبره و يا خانه مردگان بوده اند كه دو سنگ بزرگ عمودی به عنوان پايه و سنگ بزرگ ديگری بر روی آن ها به عنوان سقف بكار رفته است كه به این آثار دولمن می گویند. نوع ديگری از اين بناها " منهیر "ها هستند. تخته سنگ های بزرگی هستند كه بطور ايستاده و در رديف های موازی كار گذاشته شده و برخی از آنها تا چند كيلومتر ادامه داشته و سازندگان آن ظاهراً هدفی مذهبی داشته اند. گاهی اين سنگ های بزرگ را دايره وار برپا می داشتند كه در این صورت "كروملك" نام می گرفتند كه از شگفت انگيزترین آنها استون هنج در سالزبوری انگلستان است.

معماری پیش از تاریخ

استون هنج

یکی از آثار بسیار معروف استون هنج است كه در سالزبوری جنوب انگلستان قراردارد. این بنا دايره ای به قطر 100 متر را تشكيل می دهد كه با 120 قطعه سنگ يكپارچه به ارتفاع 5 متر و هر يك به وزن 50 تن به وجود آمده است. مجموع سوراخ ها و حدفاصل ميان سنگها 56 متر است استون هنج از دوران رومي ها مورد توجه قرار گرفته و مطالعه جدی روی آن از سال 1666 ميلادی آغاز گردیده. تاكنون بسیاری از جنبه های ناشناخته اين مجموعه شناسايی شده و اين طور نتيجه گیری شده است كه بنای مزبور در حقيقت يك رصدخانه بوده است.

معماری پیش از تاریخ

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.