گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

معماری صدر مسیحیت

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری جهان

از زمانی که امپراتور کنستانتین به مسیحیت گرویدند و آیین مسیح به عنوان آیین رسمی امپراتور روم اعلام گردید، پیروان مسیحیت توانستند آزادانه به تبلیغ آیین خویش بپردازند. هنر مسیحیت آغازین را می توان از روی موضوعاتشان شناخت، نه از روی سبک آنها. معماری صدر مسیحیت را بطور کلی می‌توان به دو بخش پیش از کنستانتین (از سال 313-50 میلادی و پس از کنستانتین (از سال 314 تا سال سقوط امپراتوری) تقسیم نمود. دوره نخست را "دوره پیگرد" و دوره دوم را "دوره بازشناسی "میگویند.
1- معماری دوره نخست (دوره پیگرد)
معماری مسیحیان را به دلیل تعقیب و کشتار ایشان به دست رومی ها دوره پیگرد می نامند. تمام هنر این دوره در مخفی گاه ها و در زیرزمین شکل گرفته است. مهم ترین و بارزترین نمونه آثار معماری این دوره مقبره های زیرزمینی است و به همین علت مقابر دخمه ای نامیده می شوند. این مقابر شبکه های گسترده ای از دالان ها و اتاقک های زیرزمینی در زیر شهر رم و شهرهایی هستند که به عنوان گورستان های پنهانی برای دفن مردگان مسیحی طراحی شده بودند. مقابر دخمه ای از سده سوم تا چهارم پیوسته مورد استفاده بوده اند و ظاهرا در آنها حدود چهار میلیون جسد دفن شده است.

کلیسای سن پیترو|کلیسای سانتاکوستانستا|کلیسای مزار مقدس

این مقابر در ابتدا به عنوان مخفیگاه برای پناهندگان مورد استفاده قرار می گرفتند. مدارک اثبات این موضوع وجود پلکان های مسدود و مجزا، تورفتگی ها و گذرگاه های مخفی و درهای مخفی نگه داشته شده ورودی و خروجی است. از نمونه های مقابر دخمه ای کالیکستوس در رم است که در سده دوم میلادی ساخته شده است.
معماری این دخمه ها به این صورت بوده است که پس از آنکه قطعه زمینی برای گورستان برگزیده می شد، دالانی به پهنای 90 تا 130 سنتی متر و با فاصله مناسب از سطح زمین در گرداگرد آن حفر می کردند. در سطح دیوارهای جانبی دالان تورفتگی هایی برای نگهداری اجساد مردگان کنده می شدند که لوکوس نامیده می شدند. معمولا اتاق های کوچکی به نام کوبیکولوم به عنوان نمازخانه تدفینی در دیوارها ساخته می شدند که تاق بندی متفاوتی داشتند. هنگامی که دالان های پیرامونی نخستین پر می شدند، دالان های دیگری عمود بر آنها حفر می کردند و این روند تا جایی که فضای جانبی اجازه می داد ادامه پیدا می کرد. آنگاه سطوح با لایه های پایین تر و از طریق پلکان هایی به یکدیگر متصل می شدند و تعداد طبقات مزبور در بعضی از شبکه ها تا پنج طبقه می رسید. سقف بسیاری از کوبیکولوم ها را با نقاشی دیواری به شیوه آیین های رومی تزیین می کردند. این نقاشی ها بیشتر درباره زندگی حضرت مسیح و یاران او بود.
2- معماری دوره دوم (دوره بازشناسی)
این دوره از سال 325 میلادی یعنی وقتی که کنستانتین مسیحیت را دین رسمی امپراتوری روم قرار داد، اغاز و تا حدود 500 میلادی یعنی وقتی که ایالت های غربی امپراتوری در زیر سیطره شاهان بربر قرار گرفت، ادامه می یابد. با اینکه بعضی از مراسم و جشن ها در مقابر دخمه ای برگزار می شد ولیکن احتمالا عبادات و تجمع ها در خانه های انجمنی یا تالارهای ستون دار ساده برگزار می شدند. بقایای یکی از این خانه های اولیه به دست آمده و شبیه به یک باسیلیکا بوده است. نکته قابل توجه در معماری این دوره این است که به طور موثر تحت تاثیر معماری رومی قرار گرفته است. عناصر معماری رومی در ساخت کلیساها مورد استفاده قرار می گیرد. نخستین کلیسای مسیحی که با این اجزا پدید آمد، کلیسای سن پیترو در رم است که ترکیبی است از خانه های حیاط دار و باسیلیکای رومی. برای مسقف نمودن این کلیسا برخلاف معماری رومی از تاق و قوس استفاده نشده است و از آسمانه چوبی شیب دار که موجب سبکی و سرعت در ساخت بوده بهره گرفته شده است. شکل و فرم کل کلیساها قابل مقایسه با یک باسیلیکا است و صرفا با این تفاوت که ستون های گرداگرد محوطه داخلی فقط در خطی طولی به کار گرفته شده اند و در دید کلی پنج دالان پدید آورده اند که صحن اصلی کلیسا را منتهی به مهراب می کنند و از نظر فضایی حرکت را به سوی نقطه انتهایی (محراب) افزایش می دهد. همچنین بازوهای بیرون زده از بدنه اصلی از مشخصه های معماری کلیسای مسیحی است. در واقع اساس و فلسفه نقشه های کلیسای مسیحیت که به شکل صلیب است از اینجا آغاز گردیده است.

کلیسای سن پیترو|کلیسای سانتاکوستانستا|کلیسای مزار مقدس

 

کلیسای سن پیترو|کلیسای سانتاکوستانستا|کلیسای مزار مقدس

 

به طور کلی در بررسی معماری صدر مسیحیت می توان دو نوع نقشه عمده را تشخیص داد:
1- نقشه باسیلیکایی که به عبارتی به کلیسای با نقشه طولی معروف است.
2- نقشه مدور که به تقلید از نقشه های رومی در ساخت کلیساها رواج یافته است.
گرایش به برپایی نقشه های مرکزی ریشه در حالت روحانی ای که فضای این نوع بناها ایجاد می کنند، دارد. ایجاد این کلیساها با نقشه مرکزی در صدر مسیحیت به تدریج جای خود را به مقبره ها و آرامگاه هایی در کنار کلیساهای طولی داد. در معماری بیزانس این نوع نقشه ها در ابعاد وسیعی به کار گرفته شدند.
3- کلیسای سانتاکوستانستا (آرامگاه دختر کنستانتین)
در این بنا بر خلاف آثار قبلی فضای داخلی به دو قسمت مشخص و متمایز تقسیم شده است. یکی تالار گرد و گنبددار مرکزی است که به وسیله ردیف پنجره زیر سقف روشنی می گیرد و در واقع به منزله شبستان کلیسای طولی است و دیگری غلام گردشی با تاق گهواره ای است که همچون حلقه ای به دور تالار مرکزی قرار گرفته است. در اینجا تزیینات موزائیک کاری در به وجود آوردن فرم داخلی و تزیینات آن نقش مهمی دارد.
نقشه اصلی کاملا متاثر از نقشه معبد پانتئون روم است. فقط در اینجا از راهروی جانبی و دیوار نازک به جای دیوار ضخیم استفاده شده است. وزن گنبدی که بدنه اصلی و مرکزی پلان را می پوشاند بر روی جفت ستون ها وارد می شود و نیروی رانشی گنبد نیز به وسیله قوس های راهروی جانبی به دیوارهای بیرونی که به عنوان پشت بند عمل می کنند متصل می شود.

 

کلیسای سن پیترو | کلیسای سانتاکوستانستا | کلیسای مزار مقدس

 

4- کلیسای مزار مقدس
از ساختمان اصلی این باسیلیکا چیزی بر جای نمانده است. ساختمان این بنا که پیش از 333 میلادی آغاز شده بود در سال 613 میلادی تخریب شد و در سال های بعد بازسازی شده است.این کلیسا باسیلیکای نسبتا کوچکی است که دهلیز سرگشاده کوچکی در ابتدای آن واقع شده و به رواق واقع در خیابان رومی منتهی می گردد. در حیاط پشت باسیلیکا دو نقطه قابل احترام قرار دارد. یک صخره تصلیب در یک طرف و مزاری مقدس با پوششی از بنای گنبدی در عقب. این ساختمان ها با توجه به عملکرد آیینی شان به هم متصل می شوند و از لحاظ معماری به وسیله یک دیوار پیرامونی به هم مربوط می شوند. بخش گنبد این کلیسا شبیه به کلیسای سانتاکستانستا است ولی به طور کلی این بنا ترکیبی از دو نقشه طولی و مرکزی است. این وضعیت با زیبایی و انسجام بیشتر در حدود دویست سال بعد در کلیسای ایاصوفیه در شهر قسطنطنیه در بیزانس تکرار شد.

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.