گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

معماری ایران

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری جهان

معماری ایران از کهن‌ترین هنرهای ایران است. رونق و اعتلای معماری در ایران گواه آن است که این سرزمین از کانون های نخستین شهرسازی، سدسازی و مهندسی بوده است. معماری در ایران لااقل از پنج هزار سال پیش از میلاد مسیح تا عصر حاضر از تنوع خاصی برخوردار است. از مشخصات ویژه معماری ایران شکل‌های ساده و باوقاری است که زیور یافته است.

از نظر مذهبی و هدف، آثار معماری ایران پیش از هر چیز مذهبی است. آداب و رسوم، مراسم مذهبی، روحیه، اخلاقیات، اندیشه و عقیده نسل ها در معماری ایران انعکاس واضحی دارد. نه تنها در بناهای عظیم بلکه در ابنیه و آثار کوچک هم این انعکاس را می توانیم دریابیم. آثار معماری از آتشکده گرفته تا مسجد که در سراسر این خطه به جا مانده‌اند، گنجینه پرباری از فرهنگ ایران باستان را در خویش نهفته‌اند.

معماری ایران در طی دوران پرفراز و نشیب خود تحولات چشمگیری را داشته است. اما دارای ویژگی های خاصی است و در هر یک از دوره های تاریخی تغییراتی به خود دیده است ولی اصول آن حفظ گردیده است. این آثار را می توانیم در ادوار مختلف تاریخی بررسی می نماییم که مربوط به ادوار پیش از اسلام ایران است.

1- معماری دوره ایلام

تا پیش از آمدن مادها و پارس ها تا حدود یک هزار سال پیش از میلاد، تاریخ سرزمین ایران به تقریب منحصر به تاریخ ایلام بوده است. ایلامی ها ساکنان اصلی ناحیه خوزستان و نواحی مجاور آن، نام سرزمین خویش را به خط میخی به صورت هلتامتی یا هتامتی می نوشتند. این کلمه احتمالا به معنی "سرزمین خدا" بوده است. هنگامی که مادها و پارس ها سرزمین های کوهستانی ایلام را در حدود سال ششصد پیش از میلاد به تصرف خود درآوردند، حکومت ایلام از میان رفت. تاریخ ایلام همانند بسیاری از ملل همجوار و معاصر خویش در سه دوره کهن، میانی و نو قوام یافته است.

1-1- معماری ایلام قدیم

تنها اطلاع ما از معماری (به ویژه شکل معابد) از نقش مهرهایی است که از دوران اولیه ایلام به جای مانده و آن یک نقش برجسته مربوط به نینوا در دوره آشوری متاخر است. در این نقش برجسته معبدی به صورت یک بنای مربع مستطیل بلند بر یک شالوده ایوان دار نشان داده شده، نمای جلو دارای روزنه هایی بوده است. در قسمت پشت ممکن است پله هایی برای دسترسی به معبد وجود داشته است. در نمای آن دو چارچوب در بلند دیده می‌شود که در سمت چپی را یک پرده نی‌ای در مقابل نور آفتاب محافظت می‌کند که احتمالا مدخل ورودی بوده است و در سمت راست شاید نمایی از یک در بوده است. جالب ترین ویژگی این معبد، شاخ های بزرگی است که در دو طرف دیوارهای معبد نصب شده است و این ما را به یکی از عجایب ساختمان معابد ایلامی متوجه می‌سازد. بعدها سنگ نبشته‌های ایلام میانی ثابت می‌کنند که این شاخ ها جز مهمی از هر معبد را تشکیل می‌دادند، چون نماد الوهیت بود.

 معماری ایران

1-2- معماری ایلام میانی

دوره میانی درخشان ترین دوره حاکمیت ایلامی‌ها بوده و در آن آثار معماری ارزشمندی ایجاد گردیده که اغلب معابد هستند. ایلامی‌ها هم مانند سایر اقوام باستانی دیگر به مذهب و پرستش خدایان متعدد اهمیت می‌داده‌اند و موید این مطلب کشف معابد، گورها و نقوش برجسته در نقاط استقرار آن هاست. یکی از آثار قابل تامل و مهم آن ها زیگورات چغازنبیل است.

1-2-1- زیگورات چغازنبیل

آثار باستانی چغازنبیل در دشت خوزستان و در فاصله حدود سی کیلومتر در جنوب شرقی شهر شوش در کرانه غربی رودخانه دز واقع شده است. این آثار شامل زیگورات یا معبد عظیمی است که به وسیله اونتاش گال پادشاه مقتدر ایلامی برای خدای اینشوشیناک ساخته شده است.

زیگورات چغازنبیل کهن ترین اثر معماری ایران است که دارای ابعاد و خصوصیات خیره کننده است و با اهرام مصر برابری می کند. این بنای عظیم به صورت هرم مطبق یا پله پله ساخته شده است. طبقه اول یا زیر زمین شامل بزرگترین طبقه است و به شکل مربع ساخته شده است. این معبد یکی از نمونه های بسیار برجسته مهارت معماری ایلامی هاست.

معماری ایران

در اولین نگاه به آن بنا می‌توان دریافت که این بنا مبتنی بر مقیاسی عظیم بوده است و طراح آن هیچکس جز خود اونتاش گال نمی تواند بوده باشد. زیگورات چغازنبیل بنایی است که با ساختمان‌های عظیم مدرن قابل مقایسه است. در آغاز کار باید میلیون ها خشت و هزاران آجر آماده میشد. مواد اولیه در محل ساختمان در دسترس بود و آب هم از رودخانه دز در مسافتی یک کیلومتر و نیم دورتر تامین می شد. اما تامین سوخت برای پختن آجرهای بزرگ و زیبای دیوارها و راهروها پرهزینه، وقت گیر و مشکل بود.

طرح اصلی زیگورات مربعی است با اضلاع 105 متر. بنابراین هر طرف زیگورات در پایه 200 "ال" ایلامی طول داشت. ال برابر با 5/52 سانتی متر بود. گوشه‌های مربع اصلی دقیقا در جهات اربعه است.
زیگورات توسط دیوار عظیمی که گرداگرد آن را فراگرفته محصور گردیده است. ابعاد این دیوار 800*1200 متر است. دیوار داخلی دیگری دورتادور ساختمان مرکزی و اصلی معبد را احاطه کرده و محوطه‌ای در حدود 400*400 متر را به عنوان حیاط در اطراف ساختمان به وجود آورده است. داخلی ترین سه دیواری که در دور-اونتاش قرار دارد دیواری است که در نقاط مختلف هفت دروازه دارد. دروازه هایی که حیاط های اطراف ساختمان را با محوطه اطراف زیگورات مربوط می سازند. برای سهولت دروازه ها را شماره گذاری کرده و به توضیح آن ها می پردازیم.

معماری ایران

دروازه‌های زیگورات چغازنبیل

دروازه شماره هفت مسلما از نظر ایلامیان بسیار مهم بوده است. در این دروازه دو ردیف مذبح (قربانگاه) و در هر ردیف 7 عدد میز وجود دارد که احتمالا در مواقع نیایش دو ردیف هفت تایی حیوان قربانی می‌شده است. مجرایی که خون قربانیان در آن جاری می‌شده است، هنوز قابل مشاهده است. این میزهای کوچک مذبح با آجر فرش شده و در مقابل پله های جنوب شرقی زیگورات قرار دارد.

معماری ایران

دروازه شماره سه، نزدیک گوشه جنوبی، از الگوی کلی تبعیت نمی کند. زیرا تنها این یکی به وسیله سنگ‌های تراش خورده مفروش شده و درز سنگ ها نیز با قیر انباشته شده است. اثر چرخ‌های گاری بر روی سنگ‌ها نشان دهنده آن است که گاری‌ها از دروازه شماره سه استفاده می‌کرده‌اند. همه شش دروازه دیگر به راه‌های آجرفرش باز می‌شوند که به زیگورات می‌رسد، اما این راه‌ها همه مورب اند نه مستقیم. به نظر می رسد که ایلامی ها به عنوان یک اصل اعتقادی، از راه های مورب وارد معابد خود می‌شده‌اند و ورود به طریقه مستقیم را منافی شان این معابد تلقی می‌کردند.

بزرگ ترین دروازه از این هفت دروازه، دروازه شماره چهار است که در سمت جنوب شرقی در طرف راست قرار دارد که به آن "دروازه گاری" یا شاهی می گفتند. اما دروازه ای در دیوار وسطی میان حریم مقدس (سیانکوک) و شهر دور-اونتاش گشوده شده است که طبق کتیبه های موجود در قسمت بیرونی "دروازه بزرگ" و در قسمت درونی "دروازه شاهی" نامیده می شده است. بنابراین برای جلوگیری از اشتباه دروازه شماره چهار را "شاه دروازه زیگورات" نام گذاری خواهیم نمود.

معماری ایران

معابد زیگورات چغازنبیل

در مقابل دروازه های شماره 4،2 و 7 یک معبد مربع شکل ساخته شده است. طبق کتیبه ها معبد کنار دروازه شماره هفت به خدای موهبان هدیه شده بوده است. در کنار آن دو معبد دیده می شود که هر دو در "ایشینی کاراب" قرار داشتند. در فاصله بین این معبد و معبد موهبان، معبد دیگری برای الهه کیریریشا وجود داشت. به همین ترتیب در مقابل دروازه شش هم هنوز بازمانده های پراکنده یک معبد خارجی وجود دارد، اما در مقابل دروازه همه آثار ساختمان های قبلی از بین رفته است. هرکس می خواست وارد حریم داخلی شود می باید در همان حالی که هنوز در خارج دیوار بود، نسبت به خدایان ادای احترام کند و احتمالا نذر خود را عرضه نماید.

ساختمان مدوری که نزدیک پلکان در اطراف دروازه شاهی قرار دارد، چهار متر قطر دارند و هر یک دارای چهار اتاق نمای تو در توی شش گانه است. کتیبه ‌هایی در دور تا دور پایه برج‌ها وجود دارد که در زبان ایلامی به نام "شونشرایرپی" شناخته می‌شود و وقف خدایان، موهبان و اینشوشیناک بوده است. از آنجا که چنین برجی در قسمت جنوب شرقی محوطه وجود ندارد و به نظر می‌رسد که برای شاه منظور شده بوده، می ‌توانیم این برج ها را پایه‌ای که تندیس شاه بر آن قرار داشته است تصور کنیم و این گویای آن است که در قسمت های دیگر زیگورات که او جسما حاضر نبوده است به صورت تندیسی از سنگ حضورش اعلام می شده است.
زیگورات دور-اونتاش نه در یک عملیات بلکه در دو قسمت مجزا ساخته شده است.

ساختار زیگورات دور-اونتاش

اولین طبقه زیگورات که مربعی به ارتفاع 8 متر بود، در اطراف یک محوطه داخلی به مساحت تقریبا یکصد متر و با آجرهای پخته مفروش شده بالا رفته بود. این طبقه در سه طرف 8 متر ارتفاع داشت و در ضلع چهارم سمت شمال شرق، 12 متر. مربع طبقه اول بیست و هشت اتاق دارد که بسیاری از آن ها فقط از طریق پلکان‌هایی که از طبقات بالا می‌آید، می توان دسترسی داشت. آن اتاق ها که مدخل داشتند، درشان به محوطه داخلی باز می شد به جز یکی از اتاق ها.

در طرف جنوب شرقی طبقه اول معابدی در دو طرف پلکان وجود دارد که به خدای اینشوشیناک تعلق دارد. با آنکه در بین‌النهرین معبد پایین همیشه خارج (اگرچه نزدیک) زیگورات بود، اصول ایلامی به روشنی ایجاب می‌کرد که معبد پایین جزئی از اجزا متشکله زیگورات باشد.

آن چه تا کنون عنوان گردید در واقع مربوط است به مرحله اول ساختمان که معبدی به جز زیگورات بوده است. برای تغییر شکل بنا از معبد به زیگورات، نخست در مرکز صحن حیاط ستون یکپارچه مکعب شکل به طول و عرض 35*35 متر و ارتفاع تقریبی 40 متر از خشت خام برپا گردید که در واقع پایه ساختمان معبد "اعلی" زیگورات محسوب می شود. این ستون مرکزی سپس به وسیله دو صفه دیگر که به ترتیب طبقات دوم و سوم را تشکیل می داد و ساختمان هر دو آن ها نیز از کف حیاط آغاز شده بود، احاطه گردید. سرانجام درون اتاق های پیرامون حیاط معبد با خشت و آجر پر شد و به این ترتیب طبقه اول زیگورات به وجود آمد. این مسدودسازی و پر کردن اتاق‌ها در سه سمت انجام گرفت و در معبد قرینه اینشوشیناک در جبهه جنوب شرق دست نخورده باقی ماند. اما معبد "اعلی" روی طبقه چهارم قرار داشت، امروز هیچ چیز جز کاشی هایی که از آن سقوط کرده بر جای نمانده است. اما با وجود این ابعاد آن را می توان با دقت کافی تعیین نمود. با توجه به این نکته که هر ضلع سطح طبقه چهارم 35 متر بود، بر این اساس احتمالا معبد بالا ابعادی به اندازه 20*20 متر داشته است. ارتفاع طبقه اول 8 متر و بلندی طبقه دوم 55/11 متر بوده است و طبقات سوم و چهارم که از بین رفته‌اند به احتمال همین ارتفاع را داشته اند. بنابراین از سطح زمین تا کف معبد بالای زیگورات در حدود 43 متر و بلندی تمامی ساختمان چیزی در حدود 60/52 متر بوده است.

پلکان زیگورات چغازنبیل

پلکان زیگورات چغازنبیل در نوع خود یگانه است. برخلاف زیگورات‌های بین‌النهرین که در آن ها دسترسی به معبد بالا صرفا از یک سمت امکان‌پذیر بود و پله‌ها از بیرون به صورت مارپیچ یا در یک خط مستقیم به طبقات بالا می‌رفت، در چغازنبیل این دسترسی در چندین مرحله از درون و از طریق پلکان‌های مسقف تاقداری انجام می‌گرفت.

معماری ایران

در وسط هر چهار طرف زیگورات یک مجموعه پلکان وجود دارد که همه این پله ها به طبقه اول منتهی می شود. پلکان طرف شمال شرق و شمال غرب فقط تا طبقه اول ادامه می‌یابند. پلکان طرف جنوب غرب علاوه بر طبقه اول به طبقه دوم نیز منتهی می‌شوند. از این میان پلکان قسمت‌های جنوب شرق به در می‌رسد که جالب توجه ترین آنها بوده است، چنانچه به هر حال درخور "قسمت شاه" باشد.

در نهایت یک پلکان پنجم در طبقه چهارم به در ورودی معبد اعلی منتهی می‌شود، اما نه از طریق ادامه دو پلکان قسمت شاه بلکه در قسمت شمال شرق "تماشاگران". در اینجا درمی‌یابیم که از نظر یک ایلامی راه وصول به یک معبد به طریقه مستقیم تا چه حد بی‌حرمتی جلوه می‌کرد. این راه می‌باید مورب یا پس از دور زدن از یک گوشه ساخته می‌شد.

ابتکار قابل توجه دیگر معماری ایلامی این است که برای جلوگیری از خستگی صعودکنندگان با ایجاد دو ایستگاه میان راهی بالا رفتن از طبقات را چند مرحله‌ای کرده‌اند، به نحوی که صعودکننده می‌تواند به سهولت در میان راه با توقف در ایستگاه‌ها تجدید قوا نمایند. اما هدف معمار از ایجاد ایستگاه‌ها تنها رفع خستگی جسمانی نبود بلکه او می‌خواست از لحاظ بصری نیز محیط مناسبی را برای زائران فراهم سازد.

معماری ایران

 1-2-2- مجموعه هفت تپه خوزستان

از دیگر آثار معماری دوره ایلام میانی بقایای مجموعه عظیم آثار باستانی هفت تپه در خوزستان است. بخش اعظم مواد و مصالح ساختمانی را در این مجموعه خشت خام تشکیل می دهد و اما در سایر بخش ها از آجر نیز استفاده کرده اند. پوشش فضاها اغلب تاق نیم بیضی آجری است، اما در سقف بناهای خشتی تیرهای چوبی نیز به کار رفته است.

معماری ایران

معماری ایران

آرامگاه تپتی-اهر و حتی نمونه های دیگر دارای قوس نیم بیضی است که در نوع خود قدیمی است.

1-3- معماری ایلام جدید

از معماری ایلام جدید به جز یک معبد کوچک که نقشه مربع دارد و به زمان شوتروک-نهونته دوم در اواخر قرن هشتم ق.م تعلق دارد، هیچ اثر معماری به دست نیامده است. نمای این معبد با آجرهای لعابدار سبز رنگ تزیین شده بود. آجرهای لعابدار و دیگر آثاری که پیرامون این معبد به دست آمده نسبت به آجرهای لعابدار ایلام میانی از تکنیک و ظرافت بیشتری برخوردار بودند.

آثار دیگر معماری ایلامی که از اسناد و مدارک و نقوش برجسته به دست آمده‌اند عبارتند از معبد سه شاخ بزرگ، قصرها و معابدی که در بیرون و داخل شهر دور-اونتاش کشف شده و تصویری از شهر شوش. در این تصاویر شهر شوش را که دارای چندین حصار بوده نشان می‌دهد که این سابقه ساختار شهری در دوره‌های بعدی شهرسازی ایرانی کاملا رعایت شده است.

2- معماری ماد

مادها و پارس ها در نیمه دوم قرن نهم ق.م در تاریخ ظاهر گردیدند. نفوذ و ظهور مادها در غرب ایران احتمالا خیلی زودتر آغاز گردیده است. مادها دولت نیرومند و جنگجوی آشور را از میان بردند و با لیدی ها در کنار رودخانه هالیس هم مرز شدند. سرانجام در سال 549 ق.م دولت ماد به دست پارس ها از بین رفت.

معماری ماد را در دو بخش بررسی می کنیم:

2-1- معماری صخره ای: که در دامنه کوه ها و صخره ها ایجاد گردیده اند.
2-2- معماری معمولی: این آثار در محل هایی به نام تپه نوشیجان، ملایر، گودین تپه، باباخان، تپه ازبکی و زیویه قرار دارند که در کاوش های باستان شناسی به دست آمده است.

معماری ایران

معماری ایران

عمل مبارزه جویانه انسان با کوه و صخره برای دستیابی به فضایی استوار و ماندگار به منظور ایجاد حفره و وسعت دادن آن و در نهایت ایجاد فضای مورد احتیاج مثل خانه یا آرامگاه را معماری صخره‌ای می‌گویند. به عبارت دیگر معماری صخره‌ای از مصالح، آزاد و معمولی عمل می کند.

آثار معماری صخره‌ای مادها که اکثرا در نواحی غرب ایران و همچنین در بخشی از خاک عراق پراکنده است، اغلب جنبه مذهبی دارند. آنها با عناوین آرامگاه‌های صخره‌ای مادی شناخته شده‌اند و این آرامگاه‌های صخره‌ای بر حسب نوع نمای ورودیشان به چند دسته تقسیم می‌شوند.

2-1-1- آرامگاه‌هایی که در نمای ورودی آنها ستون‌های آزاد نمایان است؛ مانند فخریکا در حدود پانزده کیلومتری شمال شرقی شهر مهاباد، فرهاد و شیرین در نزدیکی صحنه در کرمانشاه، دکان داوود در سرپل ذهاب و کور و کچ (پسر و دختر) در نزدیکی سورداشی سلیمانیه عراق.

معماری ایران  معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

معماری ایران

2-1-2- آرامگاه‌هایی که در دو طرف نمای ورودی آن ها دو نیم ستون قرار دارد و سرستون آن ها مبدل به قسمت برجسته‌ای می‌گردد. مانند: داو دختر در نزدیکی فهلیان فارس و آخور رستم در 8 کیلومتری جنوب تخت جمشید و مقبره قیزقاپان در نزدیکی شهر زور در سورداشی سلیمانیه عراق.

معماری ایران

نمای این مقابر صخره‌ای شباهت بسیاری به ایوان هایی دارد که در تابستان ایجاد سایه می‌کند و در زمستان از ورود برف و باران جلوگیری می‌کند.
این آرامگاه‌ها شامل یک مدخل ورودی و یک یا دو اتاق بودند که گاه روی هم و گاهی در کنار هم قرار می‌گرفتند و به وسیله ستون‌هایی در داخل آرامگاه از یکدیگر جدا می‌شدند. در این بناها بین یک تا سه قبر کنده می‌شد و برخی هم دارای تاقچه‌هایی برای نذری و هدایا بودند. ستون‌های این آرامگاه‌ها گرد و پایه آن‌ها به صورت بشقاب وارونه است و گاهی در زیر آن پایه مربع شکلی قرار داده می‌شود. سرستون‌ها نیز مربع شکل و یا به صورت برگ خرمای چهارپر بودند. نقش های برجسته این بناها باعث ایجاد سایه روشن هایی بر روی آن می‌شدند.

2-1-2-1 آرامگاه قیزقاپان

سقف آرامگاه قیزقاپان به تقلید از سقف ساختمان‌های چوبی ساخته شده است. در بالای نیم ستون‌هایی که در مقابل در ورودی آرامگاه قرار دارد سه نقش دیده می‌شود که برجستگی کمی دارند و احتمالا نشانه‌های اهورامزدا، ماه و آناهیتا هستند. در بالای ورودی نقش دو مرد در حالت ایستاده که در بین آن‌ها آتشدانی قرار دارد دیده می‌شود. در دست این مردان کمان‌هایی قرار داشت که احتمالا علامت نیروی پادشاهی بوده.

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

2-1-2-2- آرامگاه‌های سکاوند

این آرامگاه در فاصله کرمانشاه و لرستان قرار دارد. به دلیل شکل ساده این آرامگاه‌ها احتمال ابنکه آن ها استودان باشند بسیار زیاد است. بالای یکی از آن ها نقش برجسته‌ای با یک هیکل بزرگ و دو هیکل کوچک انسان که در اطراف آتشدانی قرار دارند دیده می‌شود. معماری این آرامگاه ها بسیار ساده است و فاقد هرگونه ستون یا نیم ستون در نما هستند.

2-1-2-3- آرامگاه دآو و دختر

آرامگاه دآو دختر در ارتفاع تقریبی 300متری واقع شده و در سنگ کوه تراشیده شده که از دو اتاق تشکیل گردیده است. در هر طرف مدخل ورودی دو نیم ستون قرار دارد و پایه آن ها از بالش ضخیمی تشکیل شده که روی دو سکو قرار گرفته است. ساقه این ستون‌ها فاقد تزیین و صاف است.

2-1-2-4- آرامگاه دکان داوود

آرامگاه دکان داوود در سه کیلومتری جنوب شرقی سرپل ذهاب قرار گرفته است. در اطراف مدخل ورودی یک ستون وجود داشته که فقط سرستون‌های آن باقی مانده است. در قسمت پایین دخمه نقشی مربوط به تشریفات مذهبی دیده می‌شود که مردم آن را کل داوود یا سنگ یادگار داوود می‌دانند.

2-2-1- تپه نوشیجان

تپه نوشیجان در 60 کیلومتری جنوب همدان و 20 کیلومتری غرب ملایر واقع شده است. بقایای این آثار عبارتند از بنای قدیمی جبهه غربی، تالار ستون دار آپادانا، تالار مرکزی یا معبد مرکزی، اتاق‌ها و انبارها، تونل و حصار دژ نوشیجان.

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

 2-2-1-1- بنای قدیمی جبهه غربی

این بنا تالاری ستون دار است که از دو بخش تشکیل شده و ورودی آن از جبهه شرقی است. در ضلع جنوب غربی اتاق اصلی که مستطیل شکل است بقایای آتشدانی به چشم می خورد که نشانگر مراسم نیایش آتش است. سکوها و طاقچه‌های این بنا قابل ملاحظه هستند.

2-2-1-2- تالار ستون دار

تالار آپادانا بر روی صفه‌ای به ابعاد 10*20 از جنس خشت بنا شده است و دارای سه ردیف چهارتایی ستون چوبی بوده که بار سقف را تحمل می‌کرده است اما امروزه اثری از این ستون‌ها باقی نمانده است. هر یک از پایه ستون‌ها از 6 عدد خشت خام که به صورت مضاعف چیده شده به وجود آمده است. در ضلع جنوبی داخل تالار بقایای یک سکوی نشیمن دیده می‌شود.

2-2-1-3- تالار مرکزی

تالار مرکزی که مهم‌ترین ساختمان دژ نوشیجان است به شکل یک چلیپاست. معبد از دو اتاق مجاور که با یکدیگر در ارتباط است ساخته شده است. در گوشه شمالی پایه آتشدان و محراب قرار دارد. در داخل معبد پنجره نماهایی وجود دارد که شباهت زیادی با پنجره های کور کعبه زرتشت در نقش رستم دوره هخامنشی دارد.

2-2-1-4- اتاق ها و انبارها

اتاق ها و انبارها در ضلع شرقی قرار دارند که شامل 4 اتاق طویل و یک اتاق در ابتدای مدخل ورودی است. در واقع همه اتاق ها از نظر عملکرد با یکدیگر در ارتباطند.

2-2-1-5- تونل

تونل در بخش شمالی مجموعه تالار ستون دار و در امتداد شرق و غرب حفره‌ای سردابی کنده شده که در عمق سه متری به صخره منتهی می‌شود. ارتفاع این تونل پله‌دار 170 سانتی متر، عرض آن 180 سانتی متر و طول آن 20 متر است. ایجاد این تونل بیشتر جنبه امنیتی داشته است.

2-2-2- گودین تپه

گودین تپه در 6 کیلومتری شهر کنگاور واقع شده است و آثار کشف شده در آن نشان می‌دهد که این تپه یکی از قلعه‌های بزرگ دفاعی بوده است. قلعه از خشت خام ساخته شده و دارای دو برج دفاعی بوده است. در داخل قلعه و درست در پشت برج غربی بقایای یک آشپزخانه و انبار دیده می‌شود.

سالن تشریفات که از سه وجه کاملا بسته بوده و در کنار دیوارهای آن سکوهایی برای نشستن مدعوین قرار دارد به ابعاد تقریبی 28*24 متر ساخته شده است. سکوی فرمانروا که در ضلع شمالی ساخته شده با سایر سکوها متفاوت است و آتشدانی برای گرمایش در مقابل آن تعبیه گردیده.
سقف این تالار عظیم توسط 31 ستون چوبی با پایه‌های نامنظم نگاه داری می‌شود. این ستون ها در 5 ردیف 6 تایی قرار گرفته‌اند و یک ستون اضافی در گوشه جنوب شرقی وجود دارد.

2-2-3- مجموعه ساختمانی باباجان

این مجموعه دارای تالار ستون داری است که در غرب مجموعه قرار گرفته و متشکل از 4 ستون است. در اطراف این تالار اتاق های مستطیل شکلی قرار دارد که از طریق دالان هایی به تالار مرتبط می شود.
اتاق منقوش با دو ستون ضخیم که سقف اتاق را نگه داشته است. کاشی هایی با طرح های مختلف بر روی سقف آن نصب شده بودند. هم چنین اتاقک هایی الحاقی و منقوش در شمال و غرب این اتاق وجود داشت که اتاقک شمالی آشپزخانه بوده است. اتاق‌هایی نیز در بخش جنوبی قرار داشت که اتاق سفید و آشپزخانه عروس نامیده می‌شد.

در سه محل باستانی نوشیجان، گودین تپه و باباجان ویژگی های مشابهی دیده می‌شود که از یک سو بیانگر تهدیدهای نظامی برای مناطق بوده و از سوی دیگر اجرای مراسم و آیین های مذهبی بوده است. این ویژگی های مشترک یعنی تالار ستون دار مهم ترین عامل پیوند معماری این دوره با معماری قدیمی‌تر ایران و معماری متاخرتر دوره هخامنشی است.

معماری ماد با ایجاد ساختمان ها بر روی سکوهای مصنوعی و به کارگیری مصالح بوم آورد و استفاده از تجارب و تکنیک‌های ملل و اقوام پیش از خود به خوبی جلوه نموده است. معماری مادی از افکار و اعتقادات مذهبی آن‌ها سرچشمه می‌گیرد.

3- معماری هخامنشی

در حدود 560 سال پیش از میلاد دو دولت نیرومند آریایی با هم متحد شدند و امپراطوری بزرگ ایران به وجود آمد که مدت 230 سال دوام آورد. از مهم ترین بناهای به جامانده از معماری هخامنشی کاخ های شاهی است و مهمترین عنصر ساختمانی آن ها نیز صفه مصنوعی است با پلکان هایی برای صعود به آن که روی صفه ساختمان های کاخ ها و اقامتگاه های شاهی را بنا می کردند.

3-1- پاسارگاد

در آثار دوره هخامنشی اصولی رعایت شده که بعدها به عنوان اصول معماری ایرانی معمول گردیده است. نخستین کانون امپراطوری و معرف سبک معماری هخامنشی مجموعه ساختمان های پاسارگاد است. در واقع معماری پاسارگاد یک نوع معماری تکامل یافته از شیوه معماری پارسی است.

3-1-1- تل تخت (تخت سلیمان)

تل نخت (تخت سلیمان) صفه بزرگی است بر روی تپه ای به ارتفاع 50 متر که مشرف به تمام کاخ ها و باغ های پیرامون است. دیوار اصلی این بنا از سنگ لاشه و سکوی آن از سنگ های بزرگ تراشیده شده در نما ساخته شده است. این سنگ های تراشیده شده به سنگ های بادبرد معروفند و با بست های فلزی دم چلچله ای به یکدیگر متصل شده اند.

معماری ایران

معماری ایران

 3-1-2- آرامگاه کوروش

آرامگاه کوروش که در بین مردم به قبر مادر سلیمان معروف است بنای سنگی با شکوهی است که از دو بخش تشکیل شده. الف) قسمت سکو مانند که همانند زیگورات چغازنبیل است و از شش طبقه تشکیل شده است. ب) اتاقک کوچکی در قسمت بالایی آن که سقفش به صورت شیروانی و از جنس سنگ است. لازم به توضیح است که کل بنا از سنگ ساخته شده است.

معماری ایران

معماری ایران

3-1-3- کاخ دروازه

کاخ دروازه در شرق محوطه کاخ ها و در ابعاد 36*36 متر ساخته شده است. کاخ دروازه بنایی ستون‌دار است با 2 ردیف 4 تایی از ستون های سنگی که دارای پایه‌هایی از سنگ سیاه و زرد شبه مرمر می باشد و جرز دیوارها نیز تماما از سنگ است. تالار دارای چهار مدخل ورودی است که دو تای آن ها بزرگ تر از دو ورودی دیگر می باشد. بر روی سطوح مدخل ورودی نقوش برجسته ای از ترکیب انسان-گاو، انسان-ماهی و درگاه شمالی آن دارای نقش انسان بالدار است. کف کاخ نیز با سنگ های بدون شکل هندسی منظم سنگ فرش شده است.

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران

3-1-4- کاخ بار عام کوروش

وسعت کاخ بار عام کوروش 2472 متر مربع است که در محور شمال غربی ـ جنوب شرقی ساخته شده است. این کاخ شامل یک تالار گسترده مرکزی با هشت ستون است که وسعت آن 705 متر مربع است. چهار ایوان در چهار سمت کاخ با ستون هایی کوچک تر و دو اتاق، دیگر قسمت های اصلی بنا را تشکیل می¬دهد. ارتفاع تالار کاخ به گونه ای بوده که چند متر از سقف ایوان های اطراف بالاتر بوده است. این بنا تماما از سنگ و خشت ساخته شده است.

زیرستون ها و سرستون های تالار مرکزی از سنگ سیاه و بدنه ستون ها از سنگ سفید ساخته شده است. تالار مرکزی از چهار درگاه به چهار ایوان کاخ ارتباط دارد. درگاه ها و ستون های ایوان ها از سنگ سیاه بوده است. درگاه شمال غربی، با نقش پای انسان و عقاب به ایوان 16 ستونی شمال غربی ارتباط دارد و درگاه شمال شرقی نیز به بزرگترین ایوان کاخ، که 48 ستون داشته ارتباط دارد. درگاه جنوب شرقی با نقش ترکیبی انسان، ماهی و گاو به یک ایوان 16 ستونی راه دارد. درگاه جنوب غربی با نقش پای انسان و حیوان به ایوانی 28 ستونی راه دارد. ظاهراً این نقوش درگاه ها از سنن آشوری و دیگر ملل الهام گرفته است. در دو سوی این ایوان، دو اتاق وسیع قرار داشته است.

در این کاخ قسمت هایی از سه جرز سنگی باقی مانده که بر بلندای جرز جنوبی یکی از کهن ترین سنگ نبشته های میخی بر آن حک شده است. این سنگ نبشته به سه زبان پارسی باستان، عیلامی و بابلی نوشته شده و متن آن چنین است:
«آدم کوروش خشایثی یه هخامنشی یه»
«من کوروش شاه هخامنشی (ام) »

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

3-1-5- کاخ اختصاصی کوروش

وسعت کاخ اختصاصی کوروش 3 هزار و 192 متر مربع است که از یک تالار مرکزی با 5 ردیف 6 تایی از ستون‌های سنگی، چهار ایوان در چهار جهت و دو اتاق در گوشه شمال غربی و جنوب شرقی تشکیل شده است. جرز درگاه های این بنا از سنگ زرد شبه مرمر که در نزدیکی پاسارگاد وجود دارد ساخته شده است. شالی پایه ستون ها دارای تزئینات قاشقی است که در جای دیگر از آن استفاده نشده است.

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

 3-1-6- کوشک‌های باغ شاهی

در میان مجموعه باغ ها و کاخ های شاهی پاسارگاد دو بنای زیبا قرار دارد که هر کدام از آن ها دارای یک سالن مرکزی است که چهار ایوان در چهار جهت دارد. ایوان های شمالی جنوبی کوشک A دارای چهار ستون در هر ردیف هستند و ایوان های شرقی و غربی به خاطر کم عرض بودن دارای یک ردیف ستون هستند. کوشک B در ایوان های شرقی و غربی چهار ستون در یک ردیف و در ایوان های شمالی و جنوبی یک ستون دارد. این بناها در حقیقت راه ارتباطی به کاخ های اختصاصی و بارعام کوروش بوده اند.

3-1-7- باغ پاسارگاد

باغ پاسارگاد مجموعه ای است زیبا و منسجم که کاخ ها و کوشک های متعددی را در خود جای داده است. این باغ را می توان یکی از زیباترین باغ های جهان دانست. زیبایی و شهرت چنین باغ هایی بوده است که واژه پردیس/ فردیس/ فردوس (باغ) فارسی را به چند زبان بزرگ و معروف جهان (عربی/ انگلیسی/ فرانسه/ ایتالیایی/ آلمانی..) نفوذ داده است و این امر نشانگر قدمت باغسازی به ویژه چهارباغسازی در ایران است که باغسازی در دوره صفویه نیز متاثر از این دوره است.

3-1-8- مقبره کمبوجیه (زندان سلیمان)

مقبره کمبوجیه بنایی چهارگوش و برج مانند است که از سنگ های سفید بزرگ تراشیده شده است. ارتفاع برج نزدیک به ۱۴ متر و قاعده آن ۲۳/۷ * ۲۷/۷ متر است که بر سکویی سه پله‌ای قرار گرفته‌ است.

ورودی بنا به سوی شمال غربی تعبیه شده و نزدیک به ۵۰/۷ متر از سطح زمین ارتفاع دارد که با یک پلکان ۲۹ پله ای به اتاق بالای برج دسترسی داشته اند. بلوک های سنگی به گونه ای روی هم قرار گرفته اند که در برخی از رج ها به سختی می توان دو بلوک را از هم تشخیص داد. سنگ های به کار رفته در ساخت مقبره کمبوجیه از گونه سنگ های سفید مرمر نما است که از معدن کوه سیوند آورده شده اند.

مقداری هم سنگ سیاه آهکی در پنجره‌های کور استفاده شده است. نمای دیواره دارای تعداد زیادی تو رفتگی مستطیل شکل است که احتمالاً جهت زیبا سازی یا در ارتباط با کارکرد بنا بوده است. به اعتقاد محققین شکل و کاربری این بنا در زمان کوروش به اندازه‌ای مهم بوده که داریوش نمونه مشابه آن را در نقش رستم می‌سازد که امروز به آن کعبه زرتشت گفته می‌شود. مقبره کمبوجیه از نظر قدمت، قدیمی‌تر و از نظر استحکام و فن ساخت نمایانگر اجرایی قوی‌تر از بنای کعبه زرتشت است.

معماری ایران

معماری ایران

 3-1-9- پل پاسارگاد

پل پاسارگاد دارای دو دیوار است با عرضی حدود 65/15 متر. سه ردیف سه تایی ستون سنگی استوانه‌ای در فاصله دو دیوار آن قرار دارد.

3-2- شوش

داریوش هخامنشی شهر شوش را به پایتختی انتخاب کرد و فرمان داد تا کاخی با شکوه در آن برپا کنند. معماران نیز تپه آپادانا را برای این منظور انتخاب کردند. کاخ اصلی داریوش بر روی این تپه بنا شد و اقامتگاه درباریان و تاسیسات دولتی بر روی دو تپه ارک و شهر شاهی ایجاد شد.

3-2-1- آپادانا

کاخ آپادانا شوش با مساحت ۱۰۴۳۴ مترمربع از واحدهای مختلفی مانند تالار بار عام، حرم سرا، دروازه و کاخ پذیرایی و همچنین سه حیاط مرکزی تشکیل شده است. دیوارهای کاخ عموما از خشت و گل ساخته شده است. دیوارهای داخلی کاخ با آجر لعابدار منقوش با طرح های سپاه جاویدان، شیر بالدار و نقش گل نیلوفر آبی مزین بوده اند.

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران 

در آغاز گرداگرد تپه را با دیوار قطوری پوشاندند و پشت آن را با خاک پر کردند. بر روی این تختگاه ابتدا پی بناها کنده شد، سپس دیوارها را برپا کردند و در آخر ستون ها جای خود استوار گشت. مجموعه‌ی کاخ آپادانا از اتاق‌ها و تالارهای بسیاری برخوردار است که درحال حاضر تنها ۱۱۰ اتاق و تالار آن توسط کاوش‌گران و باستان‌شناسان کشف شده است.

به نظر می‌رسد این کاخ از ۶ حیاط برخوردار است که ۳ حیاط بسیار وسیع در پیرامون محور شرقی و غربی احداث شده‌اند. این حیاط‌ها داخل کاخ آپادانا قرار گرفته‌ و توسط راهرویی بزرگ به قسمت شمالی متصل شده‌‌اند. ۳ حیاط کوچک‌تر نیز در قسمت شمالی کاخ آپادانا طراحی و ساخته شده‌اند.

در بخش مرکزی تالاری تعبیه شده که به تالار مرکزی مشهور است. این قسمت از کاخ، از۳۶ ستون برخوردار است که ارتفاع این ستون‌ها بالغ بر ۲۰ متر تخمین زده شده‌اند. معماران و سازندگان این کاخ ستون‌های کاخ را به صورت کله گاوی طراحی و ساخته‌اند. ایوان‌های این اثر تاریخی نیز متشکل از دو ردیف ستون است که تعداد هرکدام ۶ عدد در نظر گرفته شده است.

معماری ایران

 3-2-2- کاخ شائور

کاخ شائور داراى تالار و تأسيسات جانبى است. ستون‌هاى آن از جنس سنگ و ديوارهاى آن از خشت ساخته شده بودند. اين کاخ در زمان اردشير دوم بنا گرديده و مدتى نيز به عنوان محل اسکان و مقر حکومتى بوده است. تالار ستون دار 64 ستون چوبی در 8 ردیف 8 تایی بر پايه های سنگی دارد، دور تا دور اين تالار چهار ايوان وجود دارد .ايوان پشتی مشرف به يک باغ بوده است و نخستين ديوارنگاره های هخامنشی در ايران از همين تالار به دست آمده است. دیوارهای کاخ شائور همانند کاخ آپادانا از خشت است. در برخی از اتاق ها نشانه هایی از گچ کاری نیز دیده می شود.

معماری ایران

معماری ایران

3-2-3- ارگ و شهر شاهی

تاسیسات درباری و مساکن درباریان بر روی دو تپه دیگر بنا نهاده شد. بر همین اساس دیواری عظیم بر گرداگرد شهر ساختند که در فواصل معین در آن ها برج هایی نیز تعبیه شده و درهای ورودی و خروجی نیز در آن کار گذاشته شده بود. در اصلی در ضلع شرقی و در بخش تپه ی شهر شاهی ایجاد شده بود که دارای اتاق هایی در اطراف دروازه بوده است. از بناهای شهر شاهی می توان دو کاخ کوچک هدیش و دژ را نام برد.

3-3- تخت جمشید

تخت جمشید در محوطه وسیعی واقع شده که از یک طرف به کوه رحمت و از طرف دیگر به مرودشت محدود است. مصالح به کار رفته در بنای تخت جمشید عبارت بوده از: سنگ، خشت و گل، آجر، گچ، چوب، آهن، فلزات گرانبها (طلا- نقره- مس) عاج، لاجورد، عقیق و ...... دیوارهای تخت جمشید در برخی جاها به ضخامت ۵/۵ متر بوده و قطعه سنگ های به کار رفته به وزن بیش از ۴۵ تن می رسیده. این سنگ ها را بدون ملات بر روی هم سوار کرده و با بست های آهنین به هم پیوند داده اند.

سیستم کانال کشی و آبرسانی و مجاری فاضلاب که در سطوح مختلف متناسب با کارکرد دقیق آن ها قبلا در سنگ کوه کنده شده است. همچنین تخت جمشید دارای سیستم حرارتی و تهویه بوده، که فضاهای داخل آن را در زمستان گرم و در تابستان خنک و معتدل می‌کرده است. دشت سرسبز مرودشت، سقف های بسیار بلند و فضاهای وسیع، درهای گشاده و پنجره های متعدد هوای تخت جمشید را در تابستان معتدل و خنک می ساخته و در زمستان دیوارهای خشتی و لایه های گچ که یک عایق حرارتی تشکیل می داده، پرده های ارغوانی بلند و ضخیم که مانع نفوذ سرما به درون فضاها و تالارها می شده، پوشش سقف نیز چوبی بوده که این امر در گرم شدن محیط تاثیر به سزایی داشته است.
صفه‌ای گسترده و وسیع به ابعاد 457*274 متر ساخته شده بود که توسط پلکانی عظیم و دوجانبه با پهنای 60/6 متر به آن دسترسی پیدا می کردند. این پله ها به جای اینکه از تخته سنگ های متعدد با هم ترکیب شده باشد، از یک قطعه سنگ عظیم الجثه حجاری و ساخته شده است و حتی گاهی قسمتی از دیوار سنگی را نیز شامل می شده است.

3-3-1- دروازه ملل

این بنای باشکوه و منفرد به شکل یک کوشک است و با تندیس های عظیم گاو بالدار با سر انسان ترکیب شده است که در واقع نگهبانان مجموعه هستند و مانع ورود نیروهای اهریمنی می باشند.

بخش شمالی صفه تخت جمشید از دو بخش تالار تخت و دو دروازه خشایارشا و دروازه ناتمام تشکیل شده است. روی سطح داخلی دو جرز هر مدخل نقش برجسته هایی شبیه به هم حجاری شده است که هرکدام بیانگر رویدادی تاریخی است.
این صفه از سکوهایی با ارتفاع های مختلف تشکیل شده که هر ساختمان بر روی سکوی خود بنا گردیده است و به وسیله پله های جداگانه قابل دسترسی است. فضاهای خالی بین بناها حیاط هایی را تشکیل می داده که هر یک باغچه ای جداگانه داشته است.

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران

3-3-2- کاخ اختصاصی داریوش

کاخ اختصاصی داریوش که دارای ستون های مرتفع بوده در ضلع غربی صفه قرار دارد. روی پله های کاخ نقش خدمتگزارانی که ظروف خوراکی در دست دارند دیده می شود. در مجاورت این کاخ یک کاخ بزرگ تر برپا شده بود تا پادشاه از مهمانان انبوه خود در آنجا پذیرایی کند.

معماری ایران

معماری ایران

در آن سوی کاخ داریوش کاخ های خشایارشا و اردشیر و قصرهای کوچک تر و کم اهمیت تر، بناهای اداری و ... قرار دارند.

بخش های مهم مجموعه تخت جمشید به اختصار شامل:

1- پلکان بزرگ ورودی
2- دروازه بزرگ خشایارشا معروف به دروازه تمام ملت ها
3- راهی که مدعوین از آن می گذشتند
4- پلکان شمالی کاخ آپادانا
5- کاخ آپادانا
6- پلکان شرقی آپادانا
7- کاخ سه دری یا کاخ مرکزی
8- کاخ اختصاصی داریوش ( معروف به تچر)
9- کاخ خشایارشا مربوط به پذیرایی های رسمی (معروف به هدلیش)
10- تالار صدستون و سومین قسمت کاخ خزانه شاهی
11- تالار 99 ستونی
12- انبارهای خزانه شاهی
13- حرمسرا یا اندرون
14- آرامگاه های شاهی
15- دروازه نیمه تمام
16- چاه سنگی

3-3-3- نقش برجسته ها در تخت جمشید

ترکیب معماری و نقش برجسته در تخت جمشید به حد کمال خود رسیده است تا حدی که طرح ذهنی و ترکیب صحنه های حجاری خصلت انسانی کل بنا را تایید می کند. همه پیکره ها دارای وقار است لیکن عبوس نیستند و سیمای آن ها نشان می دهد که از حضور در ساحتی مقدس آگاهند. لباس ها بسیار ساده گردیده به طوری که گاهی فاقد زیبایی می شود. تزئین عمده البسه چین های پارچه است که به طور زیبایی روی هم تا شده است.

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران

 3-4- آرامگاه‌های صخره‌ای

هخامنشیان نیز همانند پیشینیان خود به ساخت مقابر صخره‌ای پرداختند. البته بنیانگذار سلسله هخامنشی برای خود مقبره‌ای به صورت پله پله ای و اتاقی بر فراز آن ایجاد نمود. داریوش نقش رستم را برای آرامگاه خود و جانشینانش در نظر گرفت که فاصله زیادی هم از تخت جمشید نداشت. در این آرامگاه، در اتاقی که در آن قبر واقع شده است سه ردیف قبر در تخت سنگ کوه تراشیده شده. سرپوش آن ها به صورت خرپشته است و نمای ان ها که همه 22 متر ارتفاع دارند شبیه به صلیب است.

این نما به سه قسمت تقسیم شده: قسمت پایین صاف و بدون نقش است، بخش وسط که به صورت افقی با استفاده از عناصر معماری با این قسمت تضاد به خصوصی ایجاد کرده است. قسمت بالا فقط جنبه تزیینی دارد و با قسمت وسط تناسب هنری ویژه ای پیدا کرده است. نمای آرامگاه شباهت به سردر ورودی کاخ پیدا کرده و سطح دیوارها به وسیله نیم ستون ها و نوارهایی که نقوش را محدود می کند به قسمت های مختلف تقسیم شده است.
آرامگاه های صخره ای نقش رستم به ترتیب عبارتند از: آرامگاه داریوش اول، خشایارشاه اول، اردشیر اول، داریوش دوم.

معماری ایران  معماری ایران  معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران  معماری ایران

 3-5- ستون در معماری هخامنشی

ستون از عناصر اساسی بناهای هخامنشی است که پایه های آن اغلب مکعب شکل است و یک گلدان برگشته بر روی آن قرار می گیرد، ساقه آن شیار دار و سرستون هایش ترکیبی و به شکل حیوانات است. در این بناها ستون هایی که سرستون کامل داشتند در قسمت داخلی تالار قرار داده می شدند و در ایوان های ستون دار که در سه طرف تالار بودند نیم تنه گاو مستقیما روی ستون گذاشته می شدند.

معماری ایران

ستون‌های تخت جمشید دارای چهار نوع سرستون بودند. در ابتدای دروازه ورودی تخت جمشید نقش گاوهای نر در مقابل مدعوین قرار می گرفت، سپس همین گاوها در بالای ستون های تالار هشتی دروازه بزرگ دیده می شوند. بعد بالای ستون های آپادانا و ستون های تالار تخت قرار می گیرند. همین گاوها در طرفین ایوان تالار ستون دار در تالار تخت به صورت نگهبانان تالار قرار داده شده اند. گاوهایی که سر انسان دارند در طرفین دروازه بزرگ قرار دارند.

معماری ایران

معماری ایران

 4- معماری اشکانی (پارتی)

پارت ها حکومت ساقط شده هخامنشی را از جانشینان اسکندر مقدونی باز پس گرفتند و توانستند یک دولت نیرومند را برای مدت پنج قرن پایه گذاری نمایند. آن ها تحولی عظیم در زمینه معماری و شهرسازی ایجاد کردند و در معماری دو عنصر نوظهور افزودند. یکی احداث گنبد بر روی بناهای چهارضلعی  از طریق فیل پوش ها و دیگری توسعه ساختمان ایوان تاق دار.

ایوان تاق راست گوشه ای است با تاق بشکه ای که در قسمت پشت بسته بوده است و در جلو (معمولا رو به بیرون یا حیاط قرار دارد) کاملا باز است.
پارت ها اکثر بناهای خود را ساده و با خشت خام ساخته اند به همین دلیل این بناها به مرور زمان ویران شده اند. همچنین عوامل طبیعی هم در روند تخریب آن ها بی تاثیر نبوده است. آن ها در ساختمان های مهم همانند کاخ فرمانروایان و پرستشگاه ها از آجر نیز استفاده می کردند. سنگ نیز در مواقعی استفاده می شد که در محل موجود باشد.

شهرهایی که پارت ها بنیاد نهادند بر اساس نقشه دایره شکل بود و از نقشه چندان منظمی برخوردار نبودند. از فضاهای دایره شکل آسان تر از چهارگوش می توان دفاع کرد و نیز بارو کشیدن آن هم آسان تر است. در این میان می‌توان شهرهای مرو، تیسفون و الحضر را نام برد که باروهای شهر مرو از خشت خام بود، با برج ها و کنگره های قائم الزاویه و سوراخ هایی برای تیراندازی.
در درون شهرهای پارتی مهم ترین ساختمان معمولا ارگ و پرستشگاه‌ها بودند.

4-1- آثار معماری شهر نسا

شهر نسا قدیمی ترین محل سکونت پارت ها بوده است. نسا (پارتانیسا) شهری است که روی یک تپه کوچک طبیعی ساخته شده است. دیوارهای بستر آن 20 تا 25 متر ارتفاع و 5 متر ضخامت داشت و با استفاده از گل ساخته شده بود و نمای آن با آجر پوشیده شده بود. ورود به ارگ از طریق پاگردهایی که در پی دیوارهای گرد شهر قرار داشت صورت می گرفت.

بناهای داخل ارگ شامل یک کاخ موسوم به خانه مربع و تعدادی معبد است. اتاق اصلی کاخ تالاری ستون دار به مساحت تقریبی 20 متر مربع بود. سقف آن را با استفاده از تیرهای بزرگ روی چهار ستون بزرگ چهارپر که در واقع اتاق آن را به سه راهرو تقسیم کرده بود پوشانده شده بود. بخش مرکزی توسط تیرهای چوبی به صورت گنبدی اجرا شده. سطوح دیوارهای این بنا به رنگ قرمز و سفید رنگ آمیزی شده است. سرستون ها به شیوه ستون های کرنتی تزیین شده بود که این نشانگر نفوذ هنر هلنیسم به بخش های آسیای میانه بوده است.

بخش اصلی یکی از معابد به شکل دایره و قطر آن 17 متر است. این بنا نیز مانند کاخ آی خانوم فاقد ستون بود. از نحوه مسقف بودن آن اطلاعی نیست اما به نظر می رسد که از گنبد استفاده شده است. دیوارها به رنگ سفید با استفاده از نواری مرکب از سفال های نقش دار و بخش فوقانی با نیم ستون تزیین شده بود. در کنار این معبد یک واحد مرکزی (معبد) چهارگوش دیگر با برج دالان دار قرار داشت.

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

 4-2- هیکاتوم پلیس (صد دروازه)

سه بنای مهم این پایتخت کوهستانی هنوز در ارتفاعی قابل توجه باقی مانده اند. نقشه ها همگی نسبتا شبیه به هم، اساسا چهارضلعی، یک پیشرفتگی چهارگوش در مرکز هر ضلع است. دو تا از بناها دارای اتاق هایی به شکل L است؛ در حالی که بنای سوم اتاق های مربع یا چهارگوش دارد. عرض هیچ یک از اتاق ها زیاد نبوده و بنابراین ایجاد تاق مشکلی به وجود نمی آورده است.

در صد دروازه سه نوع تاق شامل تاق آهنگ ساده، تاق سه گوش مثلث شکل و تاق پلکانی مورد استفاده قرار گرفته است. تاق سه گوش از نوع پالمیر است که تنها سه فرم دارد و مثل پلکان بالا و پایین می رود. تاق پلکانی نیز در زیر یا روی راه پله یا پاگرد مورد استفاده قرار می گرفته و تمام این تاق ها با استفاده از نوعی آجر خاص قالب زده و انحنادار ساخته شده است.

4-3- کاخ هترا

کاخ هترا متعلق به قرن دوم میلادی بوده و نمای بنا دارای دو ایوان بزرگ است که از قطعات بزرگ سنگ ساخته شده است. این ایوان بزرگ با تاق های آهنگ بلند پوشیده شده و در طرفین آن ها اتاق های کوچک تری قرار دارند که دو طبقه بوده اند. مهم ترین قسمت بنا اتاق کوچک مربع شکلی است که مستقیما پشت ایوان جنوبی قرار گرفته است. این اتاق گنبددار در واقع یادآور طرح آتشکده های هخامنشی است اما به جای استفاده از سقف مسطح از تاق استفاده شده است. سطح صاف و صیقلی داخلی این بخش اصلی پرستشگاه با حجاری ها و کنده کاری ها نمایی جالب توجه دارد. اطراف درها با تزئینات فراوان و صورتک هایی که بر جرزهای برجسته داخلی افزوده شده آراسته گردیده است. همه طول این نما با آرایشی یکسان با نیم ستون های گرد و طاق نما و شاید با نیم طبقه ای بر فراز آن تزئین شده بود.

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران

 4-4- کاخ آشور

کاخ آشور در سده اول میلادی بنا شده و در دوره های بعدی بخش هایی به آن افزوده اند. این اثر از نظر معماری تاثیر به سزایی در معماری مساجد ایرانی داشته است. کاخ آشور احتمالا نخستین نمونه شناخته شده از بنای چهار ایوانی است که به یک حیاط مرکزی باز می شود. در پیرامون یک حیاط مرکزی که شکل آن به چهارگوش منظم کامل نمی رسد، مجموعه ای از اتاق ها احداث گردیده که مشتمل بر چهار ایوان واقع شده در روبروی هم است. حیاط های دیگری از جمله حیاط دور ستون دار نیز وجود داشت.
نمای آن ها با تزیینات تماشایی گچ و رنگ و نیم ستون های برآمده از دیوار و سردرهای تاقی و آرایش های خطوط موازی آراسته شده بود. رنگ های زرد، سرخ، سبز، قهوه ای و آبی را با مهارت به کار برده بودند.

نمای کاخ آشور با مدخل ایوان مرکزی که ردیف هایی از ستون های دیواری و تاقچه های قابدار آن را احاطه کرده تزیین شده است.

 4-5- کوه خواجه

کاخ شاهی در کوه خواجه دارای تالارهایی به شکل ایوان است. اتاق های این کاخ که با خشت بنا شده است در پیرامون یک حیاط مرکزی چهارگوش ساخته شده است. اگر از مدخل کاخ که در جنوب قرار گرفته به سمت حیاط اصلی عبور کنیم، در دو سوی راست و چپ دو ایوان با تاق آهنگ وجود دارد. همچنین اگر از بخش شمالی کاخ و از یک دالان پرتزیین که نقاشی های دیواری چشمگیری دارد بگذریم به سکویی می رسیم که بر آن یک آتشگاه بود که مهم ترین قسمت این ساختمان همین آتشگاه است.
به دلیل گرمای هوای سیستان معماری آن به صورت درونگرا است. پوشش ایوان آن از نوع نیم گنبد و کانه پوش است که در آن تاق و تویزه دیده می شود.

معماری ایران

4-6- بازه هور

بازه هور کهن‌ترین نمونه آتشکده گنبددار در زمان پارتیان است که گنبد آن بر روی چهار فیلپوش قرار گرفته است. ممکن است در آغاز از نظر فنی ابتدایی به نظر برسد اما نکته قابل توجه در این بنا آن است که گوشه‌سازی در آن با چوب انجام گرفته و گنبد بر روی آن ایجاد شده است.

معماری ایران

 4-7- معبد آناهیتا-کنگاور

معبد آناهیتا بر روی مصطبه‌ای عظیم و وسیع بنا گردیده است. برای ساختمان صفه در چهار وجه چهار دیوار قطور هجده متری پی افکنده شده که با لاشه ها و سنگ های در ابعاد بزرگ غیرهندسی و ملات گچ انباشته شده است. سنگ های نما پس از گونیا کردن در کنار هم چیده شده اند و به وسیله بست ها و میله های آهنی و مذاب سرب به هم متصل گردیده اند و سپس در پشت این حجاری ها با ملات گچ جاهای خالی را پر نموده و نما را با پیکره و پایه پیوسته اند.

راه ورود به بالای صفه از طریق پلکانی دو طرفه است که در ضلع جنوبی قرار گرفته است. پلکان اختصاصی و باریکی نیز در گوشه شمال شرقی دارد. مهم ترین چیزی که در آثار معماری کنگاور جلوه گر است ستون های عظیم و قطور آن است که در حاشیه صفه قرار داشته اند. استفاده از مصالح بوم آورد در این بنا رعایت گردیده است.

معماری ایران

4-8- تزیینات معماری پارتیان

در معماری پارتی تزییناتی مانند نقاشی و گچبری وسیعا به کار گرفته می شده است. گچبری های کوه خواجه و نقاشی های دیواری با رنگ های مختلف و گوناگون حکایت از تزیین بخش داخلی ساختمان ها دارد. در تزیینات بیرونی بناها باید به سنگ کاری و طاق نما، نیم ستون ها و ماسک ها یا صورتک هایی اشاره کرد که در کاخ هترا در الحضر به کار گرفته شده است. در این دوره به جای استفاده از نقوش برجسته از ماسک و صورتک در نمای بناها استفاده شده است؛ زیرا هم وقت کمتری می گرفته و هم از نظر اقتصادی به صرفه بوده است.

5- معماری ساسانی

ساسانیان با تنظیم یک برنامه و سازمان اداری کارآمد در امر آبیاری و شهرسازی، معماری و صنعتی کردن کشور در یک مقیاس بزرگ توجه دنیای آن روز غرب را در شرق و غرب گسترش دهند.

ساختمان های اصلی معماری ساسانی همانند معماری هخامنشی کاخ های شاهی بود؛ اما ظاهرا راه حل های معماری هخامنشی برای ساسانیان پرهزینه و پیشرفت ناپذیر بوده است. اردشیر بنیان گذار سلسله ساسانی شهر فیروز آباد را بر طبق شهرسازی پارتی به صورت دایره ای شکل بنیاد نهاد و کاخ فیروز آباد را هم ایجاد کرد.
شهر فیروز آباد از نظر شهرسازی در نوع خود منحصر بوده است. دارای برج و باروی مستحکم که در حاشیه آن یک خندق برای حفاظت بیشتر نیز احاطه کرده بود. چهار خیابان و چهار دروازه که در مرکز تقاطع آن ها مناره ای بلند قرار داشت.

معماری ایران

معماری ساسانی صرفا معماری کاخ ها نیست، بلکه معماری خانه های مردم و معماری آتشگاه ها و معابد و بعضی بناهای یادمانی، کاروانسرا و قلعه ها را شامل می گردد. آتشگاه ها و معابد پس از کاخ ها بیشترین آثار معماری به جای مانده از دوران ساسانی هستند.

5-1- قلعه دختر فیروز آباد

قلعه دختر یک فلات کوهستانی را اشغال کرده که از سه طرف به وسیله تنگه احاطه شده است. قلعه داخلی دارای باروهای خوش ساختی است که احتمالا جهت پادگان بوده است. دو حلقه چاه در کوه تا سطح کف رودخانه کنده شده بود. بخش اصلی کاخ خود شاهکاری از جسارت فنی است. تالار اصلی گنبد دارش با اتاق های جانبی به صورت قلعه عظیم مدوری درآمده که بر فراز بلندترین نقطه رشته کوه و در داخل خط دفاعی قلعه قرار گرفته است.

در پایین ترین سطح اتاق های نگهبانان و آب انبار است و حیاطی با تالارهای بزرگ در طبقه دوم قرار دارد. بنای شاهی با ایوان و تالار گنبد دار بر روی سطح سوم است. قلعه دختر اقامتگاهی با مقیاس کامل و تسهیلات برای نگهبانان و مهمانان بوده و دارای اتاق های پذیرایی و تالار و تخت و محل مسکونی سلطنتی بوده است.

معماری ایران

معماری ایران

 5-2- کاخ فیروز آباد

کاخ فیروز آباد با نام های آتشگاه فیروزآباد و کاخ اردشیر نیز معروف است. این بنا در بیرون از شهر فیروز آباد و در کنار چشمه ای پرآب قرار داشته است. ترکیب کاخ تا حدودی سنتی بوده که شاهان ساسانی از مجموعه کاخ و باغ پاسارگاد الهام گرفته بودند. دیوارهای این کاخ از قلوه سنگ و ملات ساروج ساخته شده است و ضخامت دیوار تا 4 متر است. یکنواختی دیوارهای بیرونی به وسیله دو ردیف تاق نماها شکسته شده بود. دیوارهای قلوه سنگی با اندود گچ پوشیده شده بودند. تاق نماها با یک قوس بیز (نیم بیضی) در دورن چهارچوب های مستطیل شکل تعبیه شده بودند. سردر این تاق ها با یک کتیبه مقعر تزیین شده بود. این سردرها در فیروز آباد تقلیدی از معماری هخامنشی بوده است.

معماری ایران

معماری ایران

 ایوان این بنا با یک یا دو تالار گنبد دار ترکیب شده که آن را به صورت یک تالار ورودی درآورده است. گنبدها بر فراز فیلپوش ها قرار گرفته بودند. ورود به اتاق های رسمی از شمال و از راه ایوان اصلی میسر بود و از آنجا به دورن تختگاه گنبد دار راه داشته است. در پشت این اتاق های رسمی بخش خصوصی (اندرونی) ساخته شده بود و اتاق ها دورتادور حیاط را فراگرفته اند. این بخش دو ایوان کوچک تر را شامل می شود که در محور اصلی کاخ جای داده شده اند. یکی از این ایوان ها که به سوی شمال باز می شود، بایستی برای استفاده در گرمای تابستان و دیگری برای گرفتن شعاع گرم کننده ی آفتاب تابستان منظور شده باشند.

5-3- تخت نشین

در کنار برج شهر فیروز آباد و در میان ویرانه های شهر صفه ای از سنگ های تراشیده شده وجود دارد که آن را تخت نشین گویند ولی در اصل طریال بوده که همان تلوار یا تالار امروزی است. این بنا نقشه چهارگوشی دارد که شامل اتاق مرکزی و دهانه هایی در هر سوی آن است. گنبدی نیز بر فراز آن قرار داشته است. دسترسی به این بنا از طریق پلکان هایی که در دو سوی آن قرار داشته انجام می گرفته است. ساخنار کلی آن از دور یادآور یک بنایی همچون آرامگاه کوروش هخامنشی است.

5-4- تاق کسری (ایوان مدائن)

یکی از آثار برجسته و شاخص دوره ساسانی تاق کسری است. تاق کسری در تیسفون و در خاک عراق واقع شده است. این بنا مثل کاخ های تخت جمشید و قصر شیرین بر روی صفه ها ساخته شده است. روی این صفه در مرکز جبهه‌ای شبیه به کاخ فیروز آباد اما مزین به شش طبقه تاق نما، تاقی بیضی شکل با یک جهش از سطح زمین شروع و ختم می شود. این فضای عظیم که سطح آن وسیع تر از کاخ داریوش در تخت جمشید است، بارگاه عام شاه ساسانی بوده است. یک درگاه ساده که در دیوار انتهای ایوان باز می شود به یک ردیف اتاق های کوچک راه داشته و می بایست از آن ها گذشت به تالاری به وسعت ایوان رسید که دارای سقف تاق آهنگ بوده است.

معماری ایران

در سمت چپ این مجموعه دهلیزی است با تاق های عرضی و سقف استوانه ای که دو تالار به پهنای 17 متر در 60/34 متر طول با سقف تاق آهنگ آن باز می شود و به وسیله تالار مربعی به همین پهنا از یکدیگر جدا می شوند. در نمای کاخ تیسفون شکل و اندازه تاق نما از هر ردیف به ردیف دیگر فرق می کند. هر ردیف واحد مستقلی را مانند یک نوار افقی و بدون هیچ ارتباطی با تاکیدهای عمودی نمای بنا تشکیل می دهد.

از نظر معماری ساسانی نما باید بیشتر با طرحی ساخته شود که بتوان آن را به دلخواه امتداد داد و به مقدار زیادی تزیین کرد. بر روی نما ستونک ها و نیم ستون ها که در فاصله تاق نماها قرار دارند کاربردی ندارند، بلکه برجستگی آن ها جنبه تزیینی دارد. آن ها مقیاس را بزرگ تر نشان داده  و در عین حال یکنواختی آن را برطرف می سازد.
این بنا یک مجموعه متقارن بوده است.

5-5- کاخ شاپور

کاخ شاپور مجموعه ی توسعه یافته ای از نوع ساختمان های ایوان دار است. تالار تشریفات بیشابور مرکب از چهار ایوان متقابل و متقارن است که بر فراز آن گنبد شلجمی شکلی که 25 متر ارتفاع داشته است قرار دارد. بنا چهار مدخل دارد که به رواق های اطراف آن راه دارد ولی تنها ورودی اصلی آن از جبهه شمالی و فضای کاخ صورت می گرفته است.
در ارتباط با این تالار پذیرایی دو ایوان مزین به موزاییک در جهات شرقی و غربی وجود دارد. خود کاخ علاوه بر گچبریی های متنوع اعم از گل و گیاه و نقوش هندسی و انسانی با یک نوع رنگ اخرایی نقاشی شده است

معماری ایران

5-6- معبد آناهیتای بیشاپور

این بنا مکعب شکل و هر یک از اضلاع آن چهارده متر است که از سنگ های حجاری شده به ابعاد مختلف و بدون ملات دوجداره ساخته شده است. سنگ ها با بست های فلزی به هم متصل شده اند. معبد آناهیتای بیشابور دارای چهار مدخل است. بر روی بدنه شمالی این بنا چهار تندیس گاو به صورت دو پشته نصب شده است. تندیس ها سمبل و نشانه معبد است.

معبد در عمق 6 متری از سطح زمین های اطراف خود ساخته شده تا آب رودخانه که در فاصله 250 متری آن جاری است به درون معبد جریان یابد. در داخل این بنا حوض بزرگ و کم عمقی قرار دارد که پس از پر شدن از آب، اضافی آب از طریق یک مجرای خروجی به بیرون راه یافته است. این مکان برای تقدیس آب بوده و به فرشته آب آناهیتا تعلق داشته است.

معماری ایران

معماری ایران

5-7- کاخ سروستان

ساختمان کاخ سروستان متعلق به بهرام پنجم است. این کاخ در شهر سروستان استان فارس واقع شده است. در این بنا در دو طرف ایوان اصلی جبهه شرقی ایوان کوچک تری قرار دارد که دسترسی به اتاق گنبد دار مرکزی را تامین می کند. در پشت این فضای گنبد دار حیاط چهارگوشی است که تنها ایوان آن روی محور مرکزی و دیوار بی در و روزن غربی نهاده شده است. در هر طرف عمارت دو اتاق باریک تاق دار است که کاملا در مقابل هم قرار ندارند و در هر یک از این اتاق ها در پیرامون خود راهروهایی وجود دارد که سقف آن ها نیم گنبدی است. مصالح اصلی این کاخ سنگ، ساروج و گچ است.

ویژگی های مهمی که در این بنا وجود دارد شکستن قرینه در هنر معماری ایران، استفاده از تاق های معلق در تالارهای باریک جناحین کاخ و وجود فضاهای دسترسی به بیرون است که نه تنها ارتباط را آسان ساخته و دیدهای درونی را به هم پیوسته است؛ بلکه فضاهای پی در پی را نمایان و جلوه گر ساخته است.

معماری ایران

معماری ایران

 5-8- قصر شیرین

این کاخ بر روی صفه ای مصنوعی به بلندی 8 متر بنا شده بود که توسط پلکانی دو طرفه مانند پلکان تخت جمشید و معبد آناهیتای کنگاور به آن دسترسی می یافتند. در روی صفه یک ایوان ورودی، یک تالار گنبد دار چهارگوشه در پشت آن، اتاق های کناری و حیاط ها و همچنین اتاق های مسکونی دور تا دور آن ساخته شده بود. معماری قصر شیرین به طور واضحی درون گرا است. این بنا 250 متر درازا و 190 متر پهنا داشته است. قصر شیرین شباهت بسیاری به کاخ دامغان دارد؛ زیرا در دامغان نیز یک ایوان ورودی بزرگ که در پشت آن اتاق چهارگوش گنبد داری قرار دارد، دیده می شود.

معماری ایران  معماری ایران

5-9- تخت سلیمان

تخت سلیمان و آثار باستانی آن یکی از مهم ترین مراکز تاریخی و تمدنی این سرزمین محسوب می گردد. صفه و تخت بر روی یک بلندی طبیعی به ارتفاع 20 متر از دشت واقع شده که عموما از لایه های رسوبی دریاچه تشکیل گردیده است. آثار آن در داخل یک حصار بیضی شکل با برج و بارو است که دور تا دور صفه گسترده شکل گرفته اند. برج و باروی این صفه از سنگ های لاشه ای و تراشیده ساخته شده است. نمای بیرونی از سنگ های مکعبی تراش دار نماسازی و لایه درونی از سنگ های لاشه است. دور تا دور این حیاط بیضی شکل 38 برج دفاعی مخروطی شکل موجود است. دو دروازه شمالی و جنوبی کاملا در محور دریاچه و آتشکده ساخته شده اند، دروازه جنوبی جنبه خاص داشته ولی دروازه شمالی که بلندتر و عریض تر است معبر عام آتشکده بوده است.

معماری ایران

معماری ایران

معماری ایران

 داخل حصار بیضی شکل دو مربع دیده می شود که در مرکز مربع جنوبی دریاچه و در مرکز مربع شمالی آتشکده قرار گرفته است. گرداگرد این دو مربع را یک حصار مستطیلی شکل فراگرفته و 60 برج نیم مدور آن را احاطه کرده است.

در ضلع شمال غربی دریاچه ایوان ساسانی معروف به ایوان خسرو که از آجر قرمز و ملات ساروج ساخته شده بود قرار دارد. این ایوان پس از ویرانی، توسط ایلخانان بازسازی شده و مصالح آن تغییر کرده است. در جبهه های جنوبی ایوان خوابگاه منتسب به خسرو قرار داشته که اکنون پایین تر از سطح دیگر آثار است و با یک راه مخفی به کنار دریاچه باز می شده است.

معماری ایران

آتشکده از سویی روی به دروازه شمالی دارد و از جنوب راه به دریاچه می برد. در حد فاصل آتشکده و دروازه شمالی راهروها و حیاط هایی وجود دارد. همچنین ابنیه پراکنده و منفرد فراوانی در اطراف دریاچه وجود دارد که متعلق به دوره ایلخانی است.

معماری ایران

5-10- تاق بستان

در کرمانشاه جایگاه مقدسی است که آب از درون زمین می جوشد و بر دیواره آن که متصل به کوه است دو ایوان در دل کوه کنده شده است. در کنار این ایوان ها آثاری از سرستون و پایه ستون هایی وجود دارد که نشانگر وجود کاخی بزرگ است. نقش برجسته هایی از صحنه های متفاوت و موضوعات گوناگونی در این تاق ها دیده می شود. در رابطه با کارکرد این آثار می توان به گور-نیایشگاه صخره‌ای اشاره نمود.

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

5-11- آتشکده ها و چهارتاقی های ساسانی

پس از کاخ ها، آتشکده ها مهم ترین آثار معماری دوره ساسانی هستند. این بناها مکانی برای گرامی داشت آتش مقدس و اجرای مراسم مذهبی بوده است.
در دوره ساسانی سه آتش بزرگ به نام های آذرفرنبغ، آذرگشسب و آذربرزین مهر وجود داشته که متعلق به سه طبقه از طبقات اجتماعی زمان ساسانی بوده اند. اگر آتشکده های ساسانی نسبت به اهمیت آتش آن ها درجات متفاوتی داشتند اما اساس ساختمانشان تا حدودی یکسان و منطبق بر نقشه ای واحد بوده است.

فرم معماری آتشکده عبارت بوده است از یک بنای چهارضلعی که در چهار ضلع آن چهار درگاه تاق دار داشته و بر روی این فضای چهارضلعی گنبدی قرار می گرفته است، به همین خاطر است که به چهارتاقی موسوم شده اند. اصولا این بناها را بر روی بلندی ها می ساخته اند. از آتشکده های معروف این زمان می توان به آتشکده آذرگشسب در تخت سلیمان و آتشکده نیاسر در کاشان اشاره کرد.

طرح و ساخت آتشکده های ساسانی به حدی ساده و نیرومند بوده است که تاثیر بارزی بر معماری شرق و غرب داشته است. در سرزمین های قلمرو آیین بودا شباهت کافی آتشکده با استوپا مورد قبول است.

معماری ایران

معماری ایران  معماری ایران

5-12- تزیینات معماری ساسانیان

بخش عظیمی از تزیینات دوره ساسانی گچبری بوده است که در بناهایی چون تاق کسری، قلعه یزدگرد، تخت سلیمان و فیروز آباد قابل مشاهده است. از دیگر تزیینات این دوره موزاییک کاری است که به نحو شایسته ای در ایوان های شرقی و غربی کاخ بیشاپور استفاده شده است. موزاییک یعنی استفاده از قطعات کوچک سنگ رنگی.

معماری ایران

معماری ایران

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.