گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

معماری آمریکای میانه

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری جهان

اکثر محققان به استناد و شواهدی چون تقویم، اسطوره آثار معماری و هنری بر این عقیده اند که منطقه آمریکای میانه از نخستین هزاره قبل از میلاد تحت تاثیر شدید شرق و جنوب شرقی آسیا بوده است. در این منطقه اقوام مختلف خالق تمدن هایی بودند که نه تنها از لحاظ عظمت بلکه از لحاظ گستردگی زمانی و مکانی نیز اعجاب انگیز بودند. این سرزمین پهناور به سه بخش عمده: 1- آمریکای شمالی، 2- آمریکای مرکزی و 3- آمریکای جنوبی تقسیم می شود.
آمریکای میانه
عالی ترین تمدن های آمریکا در عصر باستان، در آمریکای میانه، آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی به وجود آمدند. به طور کلی می توان گفت که آمریکای میانه شامل آمریکای وسطی باقیمانده آمریکای مرکزی و جزایر هند غربی است.
هریک از دوره های گوناگون تمدن های عالی در آمریکای میانه بر حسب مکان پیدایش خود قابل شناسایی اند و با یکدیگر تفاوت دارند. در آمریکای میانه تمدن های پیشرفته بیش از سه هزار سال قدمت دارند و مراحل مهم آن عبارتند از: الف) دوران پیش از کلاسیک، ب) دوران کلاسیک یا عصر تئوکراسی (حکومت دینی)، ج) دوران پس از کلاسیک یا عصر تاریخی
1- دوران پیش از کلاسیک
این عصر منشا فرهنگ لاونتا در سرزمین اولمک ها در ساحل خلیج بود که در دوران کلاسیک به اوج شکوفایی خود رسید. والاترین فرهنگ این عصر اولمک است که عصر کلاسیک به دوره های آغازین، میانه و متاخر تقسیم می شود. در دوره آغازین این فرهنگ آثار معماری درخور توجهی جز قربانگاه ها ایجاد گردیدند. بارزترین هنر دوره میانه عصر اولمک این زمان (دوره آغارین) است. مصالح به کار رفته در آثار معماری این دوره سنگ سیاه، آندریت و دیگر سنگ های خارا است. قربانگاه های این زمان از تخته سنگ های چهارگوش میزگونه ساخته شده اند که صحنه هایی با نقش هایی نیم برجسته و تمام برجسته بر آنها دیده می شود.

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

در مقابر موجود در اهرام وسایلی از قبیل ظروف سفالین، زینت آلات، وسایلی آیینی و غیره یافت شده است. طبق رسوم زمان نیز خدمتکاران بردگان به همراه شخص فوت شده دفن شده اند که نشان اعتقاد به زندگی پس از مرگ است. تعداد زیادی مراکز تشریفاتی و مرکز شهرنشینی از نشانه های رشد جمعیت در دوره متاخر است. در این دوره تمدن های عالی محلی به وجود آمد.
1-1-اولمک
سرزمین این قوم بر حسب مفهومی جغرافیایی به خاطر توصیف ساحل خلیج به شیوه آزتک (اولمان) یعنی کشور کائوچو و ساکنان آن اولمک یعنی ساکنان سرزمین کائوچو نامیده شده اند. از آثار معماری باقیمانده این قوم مجموعه هرم هایی با خاک کوبیده شده که در ابعاد 70*170 متر است و 32 متر بندی دارد. تقریبا بعد از یک کیلومتر تپه ای دست ساخت در جهت محور شمالی جنوبی و در گروه بندی های اصلی دیده می شود. بناهای کوچک احتمالا محل سکونت بوده و دهقانان برای تامین غذا در حوالی لاونتا می زیسته اند.
بناهای بزرگ این مکان به سال های 1100-600 ق.م تعلق دارند. هرم با مقطع افقی دایره و مخروطی شکل وجود دارد که اطرافش شیار دارد. قطر میانی آن 130 متر و بلندی آن 32 متر و بزرگترین بنای مرتفع زمان خود بوده است. در شمال مصطبه مصنوعی دو خاکریز نسبتا طولانی و کم ارتفاع وجود دارد که در دو طرف میدانی واقع شده اند. در شمال آن میدان وسیع دیگری با حصاری از خشت و ستون های سیاه سنگ است. در قسمت پایین گور جعبه مانندی که دیواره هایش از سنگ سیاه است.
لاونتا سرچشمه اصلی اولین سبک هنر آمریکای میانه یا سبک اولمک است. بزرگترین ستون های یادبود لاونتا در مرکز تشریفاتی حدود 50 تن وزن دارند. اعجاب آورترین مجسمه ها در لاونتا سردیس هایی است که با کلاه خودهای خویش یادآور بازیکنان فوتبال آمریکایی است. این آثار در حدود سال 1000 ق.م ساخته شده اند.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

لاونتا اولین و بزرگترین شهر مقدس در دنیای جدید بوده است و معماری آن همه انواع بناهای اصلی پیش از عصر کلمب را در خود داشته است. شاید برجسته ترین بنای آن هرم با قاعده مستطیل شکل بسیار بزرگی باشد که با خاک کوبیده ساخته شده است و پایه آن از دو مربع است که در کنار هم قرار گرفته اند. طول قاعده هرم 7/128 متر و عرض آن 35/64 متر و ارتفاع آن 65/34 متر و شیب آن در اضلاع شمالی و جنوبی 30 درجه می باشد. بخش فوقانی آن زمانی بنای جایگاه مقدس ساخته شده از چوب، نی و شالی بر فراز آن برپا بود و از طریق کم شیب ترین ضلع هرم قابل دسترسی بود.
این هرم در کنار شماری از ساختمان های دیگر قرار گرفته که روی محوری شمالی جنوبی با انحراف حداکثر 8 درجه بنا شده اند. در پشته موازی با هم به ابعاد قاعده 15/84 متر در 8/15 متر و ارتفاع حدود 60 متر در شمال هرم قرار دارند. محوطه محصور بین آنها گویا اولین زمین گوی بازی شناخته شده در آمریکای میانه است که برای این دوره زمانی زمین بزرگی محسوب می شود. در شمال زمین گوی بازی یک محوطه چهارگوش بزرگ واقع است که پیرامون آن را دیواره ای خاکی فرا گرفته است. روی این دیواره ردیفی از ستون های پیوسته به هم از جنس سنگ بازالت قرار داده درون این چهارگوش مستطیلی سنگی جای دارد. دو سکوی کوچک محوطه چهارگوش را به زمین بازی متصل می کند. احتمالا تماشاگران در این مربع مراسم را تماشا می کردند. سپس دو پشته بزرگ دایره ای روی محور مرکزی مجموعه ساخته شده است. یکی در بخش شمالی زمین گوی بازی و دیگری در شمال محوطه چهارضلعی قرار دارد. هر یک از این پشته های دایره ای شکل یک مقبره است.
بی شک لاونتا یک مرکز مذهبی مهم بوده که در زمینی به 300 در 18 متر بنا شده بود. با اینکه مصالح عمده آن خاک کوبیده است اما بناهای آن با مصالح و نیروی کار بسیار زیادی نیاز داشت. شاید عجیب ترین اثر کشف شده در لاونتا مجموعه ای از آینه های مقعر صیقل خورده ای است که از هماتیت، مکنتیت و ایلمنیت ساخته شده است. ضخامت این آینه ها از 2 تا 4 سانتی متر است و از زمانی که توانستند با آینه اشعه خورشید را متمرکز نمایند وآتش درست کنند این آینه ها در برگزاری آیین های خدای خورشید کارکردی ویژه یافتند.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

دومین مکان یافته های اولمک سان لورنسو است. آثار این منطقه بر روی تپه ای به مساحت 500*1200 متر قرار دارد که دارای 50 متر بلندی است. این مکان در سال های 1150 تا 900 ق.م ساخته شده است و یکی از مجموعه های بزرگ و مذهبی مربوط به تمدن اولمک هاست.
سومین مکان یافته های اولمک در ناحیه ساحلی خلیج مکزیک به نام ترس ساپوتس است. این شهر احتمالا اولین مرکز سکونت این قوم بین سال های 600 تا 400 ق.م بوده است. در این ناحیه خاکریز گونه ای دست ساخته دیده می شود که به دور سه محوطه قرار گرفته است. بنابراین هنر اولمک جنبه تقدیس داشته و بناهای یادبود آیینی- دینی مشخص کننده آن هنر است.
یکی از ویژگی های هنر اولمک به ویژه در پیکرتراشی تلفیقی از انسان- یوزپلنگ است که طرح اصلی به شمار می رود. به غیر از یوزپلنگ- انسان، مار پردار، پرندگان و طرح های انتزاعی دیگری که بیشتر شکل ساده شده خدایان به چشم می خورد. انسان ها را غالبا یا با پوششی بسیار اندک تصویر نموده اند. هنرمندان این عصر به خطوط صورت تاکید بسیار ورزیده اند. نفوذ اولمک بر دیگر تمدن ها سبب شده است که این فرهنگ را مادر فرهنگ های آمریکا بدانند.
2- دوران کلاسیک
این دوران با رشد سریع مراکز تشریفاتی و بنای تاسیسات آیینی آغاز گشت. ستون واره ها تاریخگذاری شد و اهرام و قصرهای عظیم ساخته شدند. باغ های شناور بسیار ساخته شد. از مراکز مهم تمدن در این دوران می توان به مونته آلبان آل تاحین (عصر تاریخی، ساپوتک، تتوتوتاک)، تیکال کوپان، بونامپک (مایا) لیسکو و ناتاریست اشاره کرد. این دوران خود به دو دوره تقسیم می شود.
2-1- دوره آغازین
این عصر با زوال تمدن تئوتی اوآکان به پایان می رسد. اهرام و قصرهای عظیم و باشکوه نمونه ای از مراحل پیشرفت دوران کلاسیک اند. در این دوره مراکز مذهبی و اقامتگاه های خاص دهقانان برپا شد. در اماکن مسکونی دو طرح و نقشه اصلی دیده می شود. یکی از مجموعه بناهایی که در اطراف حیاط اصلی ساخته شده و در میان حیاط سکوی کوچکی قرار دارد که شاید مکانی مقدس و یا در واقع قربانگاه بوده است. دیگری مجموعه بناهایی است که اتاق های بسیار دارد ولی فاقد حیاط مرکزی است. احتمالا محل سکونت طبقه پایین تر بوده است. خاک، خشت، سنگ و ملات آهک مواد اولیه بنا را تشکیل می دادند و ساختمان ها یک طبقه بوده. در میان تندیس های گوناگونی که در این بناها یافت شده است. تندیس های ایزد باران و الهه آب و مار پردار بیش از دیگر تندیس ها به چشم می خورد.
2-2- دوره جدید
در بعضی از تمدن های محلی از جمله تمدن مایا این دوره به اوج شکوفایی خود رسید. تاریخ پایان این دوره تقریبا با تاریخ آخرین ستون سنگی یادبود مایا که به روش شمارش طولانی تاریخ گذاری شده است، تطابق دارد.
تمدن مایا بزرگترین نمونه تمدن این دوره است. اکثر شهرهای مهم این دوره مراکز تشریفاتی قوم مایا هستند. اولین تاریخ هایی که از این قوم به دست آمده مقارن با آغاز تمدن تئوتی اواکان و آخرین آنها مطابق با از بین رفتن آن است. رشد جمعیت و توسعه بناهای تشریفاتی، سبک های گوناگون هنری، به کارگیری تاق های کاذب و کتیبه های تاریخ دار بر طبق شمارش طولانی خاص دوران کلاسیک است.
شیب دره را تخت بندی نموده و بر آن بناهای گوناگون می ساختند. قصرها مجموعه بناهایی هستند که در اطراف حیاطی مرکزی ساخته شده اند، بناهایی مستطیل شکل و یا مجموعه ای پیچیده از بناهای انفرادی و حیاط های گوناگون اند. بناهای کوچکی نیز یافت شده است که تجهیزات داخلی آن از جمله کانال کشی زمین بنا را چون حمام بخار می نمایاند. مهم ترین مصالح مصرفی در ساختمان سنگ بوده است. عموما از سنگ آهک استفاده می شده ولی سنگ های دیگر نیز به کار می رفته است.
2-3- تئوتی اوآکان
این واژه به زبان آزتک یعنی جایگاه خدایان یا در واقع جایی که انسان خدا می شود، زیرا هفت قرن پس از سقوط این شهر تئوتی اوآکان مکانی اسطوره ای برای آزتک ها شد که بنای آن را به غولان و دو هرم بزرگ آن را به خورشید و ماه نسبت دادند و معابد فروریخته اش را آرامگاه پادشاهان باستانی پنداشتند که بر طبق عقاید آزتک ها پس از مرگ به خدایان بدل می شد.
این مکان که اولین شهر واقعی آمریکای میانه باستان است. برخی از پژوهشگران وسعت تئوتی اوآکان را بیش از رم یا آتن می دانند. این شهر با برخورداری از طرح شبکه شهری یک شهر کامل محسوب می شد و در عین حال دارای کاخ های عظیم و معابد معروف و اهرامی چون هرم های خورشید و ماه بود. نقشه شهر چنان تهیه شده بود که تمام معابدش به صورت قرینه در دو سوی یک خیابان عریض گروه بندی شده بودند.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

هرم خورشید تئوتی اوآکان یکی از بزرگ ترین بناهای ماقبل اسپانیایی در آمریکای میانه است. این زیربنای عظیم هرم دار که یک زمانی معبدی را روی خود نگاه داشته بود، از پنج طبقه متوالی و یک پلکان عریض یک در میان فرد و زوج که از طبقه همکف به طبقه فوقانی منتهی می شود تشکیل شده است. این هرم 65 متر بلندی دارد و وسعت آن به 225 مترمربع می رسد. این هرم را می توان به نوعی با هرم خئوپس از نظر ارتفاع مقایسه نمود.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

2-3-1- هرم ماه
محوطه هرم ماه 5/204 متر درازا و 137 متر پهنا دارد. در فضای مقابل آن سکو اهرام دیگر قرار دارند. این هرم 210 متر وسعت دارد و بسیار با اهمیت تر از هرم خورشید که بیش از آن مساحت دارد جلوه می کند. در میان محوطه هرم ماه سکویی چهارگوش وجود دارد که هر چهار طرف آن دارای پلکان است. در مقابل هرم ماه پیکره الهه ای از سنگ سیاه به وزن 21 تن و بلندی 14/3 متر قرار داشت.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

2-3-2- ارگ
در شرق جاده مردگان واقع شده است. در این مکان سکوها و هرم هایی قرار دارند که تالود و تابلروی آنها با گچ اند و روی آن را رنگ کرده بودند. در پشت فضای میانی ارگ هرمی به پهنای 50 متر باتالود در تابروی خاص به چشم می خورد.
هرم کوتسا لکواتل هم در مجموعه ارگ واقع شده. این هرم از شش سکوی عظیم تشکیل و ساخته شده است. الواح کنده کاری شده سنگی این معبد چون در اثر ساختمان سازی های بعدی در زیر لایه های متعدد مانده بودند به خوبی حفظ شده اند. هر یک از طبقات با سردرهای عظیم و برآمده مارپردار کوتسا لکواتل تزیین شده است. سرهای این مار پردار یک در میان در کنار سرهای تلالوک خدای درشت چشم باران قرار گرفته اند. در تالود شکم مارها دیده می شود. نور و سایه چنان بر روی این نما بازی می کنند که گویی به طریقی تابلروی افقی را از تالود شیبدار مجزا می سازند.
2-3-3- قصر آتتلکو
در حدود سال های 650-750 میلادی بنا شده است، وسعت آن 60 متر است و در میان ساختمان های متراکم شهر تئوتی اوآکان در شمال غربی ارگ واقع است. در میان این مجموعه حیاطی به وسعت 18 مترمربع وجود دارد که اتاق هایی دور آن را گرفته اند. نماها همه نقاشی شده بودند. ظاهرا تمام سطوح را رنگ آمیزی کرده اند. گوشه های حیاط طوری سرسرای اتاق های اصلی را از یکدیگر جدا می کند که در زاویه کنار یکدیگر دو ایوان ستون دار را به یکدیگر مرتبط می سازند. بدین ترتیب فضای حیاط مرکزی توسط چهار فضای جانبی وسعت می یابد. اتاق های زیادی در این کاخ ها در پیرامون حیاط مرکزی شکل گرفته که ترتیب قرارگیری آنها یادآور کندو زنبور است. نمای خارجی قصر فاقد تزیین است و به قولی انزوای ساکنان را نشان می دهد.
از ویژگی های عمده شهر تئوتی اوآکان تغییرات بازسازی بناها بوده است. در میان اماکن مسکونی دو شکل اصلی دیده می شود. معمولا بناهای دور حیاط پیوسته نیستند و از طریق پله ها به ایوانی می رسند که ورودی آن با ستون مشخص شده است. مجموعه دیگر بناها اتاق های متراکمی است که حیاط مرکزی ندارد و شبیه آپارتمان است ولی به خوبی قصرها بنا نشده و احتمالا برای سکونت افراد طبقه پایین تر بوده است. ساکنان این شهر نوآورانی بودند که سبک اهرام چهارگوشه و بام دار را مرسوم نمودند. مصالح ساختمان در این شهر خاک، خشت، ملات آهک و سنگ بوده است.
معماری این شهر در قرن ششم میلادی ضعیف و در اواخر این قرن رو به انحطاط گذاشت.
2-4- مایا
برخی از پژوهشگران سرزمین مایا را به سه بخش اصلی شامل نواحی جنوبی، مناطق مرکزی و شمالی تقسیم کرده اند. به طور کلی تاریخ مایا به سه دوره پیش از کلاسیک، کلاسیک و تاریخی تقسیم می شود. مهم ترین دوره تمدن مایا عصر کلاسیک آن است که از 300 تا 900 میلادی دوام آورد. در این عصر تمدن مایا در سرزمین های پست شکوفا شد و سپس به تدریج از بین رفت.
آغاز معماری قوم مایا به این صورت بود که مردگان خویش را در محل زندگی خود دفن می کردند. به تدریج بر روی مدفن مردگان اهرام و معابدی برای پرستش آنان و نیز خدایان ساختند. این مصطبه های مصنوعی حدود 2 متر بلندی دارد و نشانه های در دست است که برخی از آنها به عنوان معبد به کار می رفته است.
موج دیگر پیشرفت هنری و به ویژه پیکرتراشی، معماری و شهرسازی مایا در اوایل دوره میانه پیش از کلاسیک بود. تندیس های متعددی تحت تاثیر اولمک که دارای سرهای بزرگ اند و حالتی دارند که تصویر متفکر یا یک راهب بودایی را به یاد می آورد. شاید منشا آن هندوستان است.
مراکز تشریفاتی مایا به ویژه در جنوب مناطق پست از اهرام بزرگ، سکوهای عظیم و بناهای گوناگون تشکیل شده است.در بعضی مناطق جنوبی بناها به دور حیاط های چهارگوش قرار گرفته اند. جهت آنها با چهار جهت اصلی تطابق ندارد ولی در بعضی موارد بر طبق اهداف نجومی تنظیم شده است.
اهرام دارای طبقات سکوگونه متعدد و پله هایی است که شیب زیاد دارد و از زمین تا معبد می رسد. گمان می رود که تماشاچیان بر روی زمین می نشستند یا زانو می زدند. کاهنان و صاحب منصباندر بالا مراسم را انجام می داند. از ویژگی های دیگر اهرام قاعده فوقانی ان است که روی آن پرستشگاه کوچکی می ساختند. معبد چیچن ایتسا یکی از نمونه های بارز این دوره محسوب می شود.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

2-4-1- قصرها
از بناهای دیگر می توان به قصرها اشاره کرد که در واقع مجموعه بناهایی بر سکوهای دراز و کم ارتفاع است و تعداد زیادی اتاق دارد. از ورودی های خاص به اتاق هایی دسترسی دارد که شباهت به آپارتمان دارد. یک قصر می تواند مجموعه بنایی طویل و یا بناهایی به دور یک حیاط و یا مجموعه ای پیچیده از بناهای منفرد و حیاط های اندرونی باشد. قصر فرماندار در اوشمال از نوع بناهای اول، معبد راهبه ها از نوع دوم و قصر پالنکه از نوع سوم است.
قصرهای چند طبقه نیز وجود دارد. زمین گوی بازی معمولا از دو سکوی دراز و موازی تشکیل شده و بین آن دو سکوی محوطه بازی قرار دارد. یکی دیگر از انواع بناها بناهای کوچکی است که تجهیزات درونی آن بنا را چون حمام بخار می نمایاند. بیش از هشت بنا به این شکل در خرابه های پیدراس نگراس یافت شده است.
2-4-2- معابد
در شهر تیکال که از بزرگ ترین مراکز مایا بوده آثاری از هرم ها و میدانگاه ها و زمین گوی بازی ستون های یادبود باقی مانده است. بناهای تیکال متعلق به سال های 200 ق.م تا 900 میلادی است. در این شهر شش معبد هرم وار قرار دارد که دو معبد آن در مقابل یکدیگر واقع شده اند. سردرگاه ها از چوب است و کنده کاری های بسیار دارد.
هرم حاشیه شرقی این مرکز که بلندترین این بناهاست 65 متر بلندی دارد. بدنه هرم از 9 طبقه تشکیل شده است. این نوع معماری با پرستش مردگان و تصور آنان از خلقت عالم ربط دارد، زیرا تصور می کردند که جهان زیرین بر بنای هرم کشف شده عامل اصلی ساختن هرم بوده است. بنای معبد که بر فراز شیب پله هاست از سه حجره تاریک متوالی تشکیل شده است. از دیگر بناهای مهم تیکال معبد یوزپلنگ و معبد ماسک هاست.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

کوپان پالنکه یکی از مهم ترین مراکز تحقیقات نجوم و تقویم در پتن به شمار می رفت. بناهای کوپان به سال های 300-900 میلادی تعلق دارند. این شهر در زمان شکوفایی خود تعداد زیادی هرم و معبد داشته است. در شمال مرکز تشریفاتی میدانی است که از سه طرف پله دارد و بیش از صد و پنجاه هزار نفر تماشاچی در آن جای می گرفته اند.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

این شهر پنج میدان به نام های میدان بزرگ، میدان مرکزی، میدان شرقی، میدان غربی و میدان پلکان هیروگلیفی دارد. این پلکان در شرق میدان واقع شده و شصت و سه پله دارد که با هیروگلیف ها تزیین شده است. در این شهر معابد مختلفی نیز دیده می شود. در سال 1948 میلادی یک باستان شناس مکزیکی پلکانی مخفی در معبد کتیبه ها که یکی از بزرگ ترین بناهای پالنکه است یافت که به گوری در زیر معبد منتهی می شد.
ویرانه های اوآشاکتون (هشت سنگ) متعلق به سال های 300 ق.م تا 150 میلادی است. این مرکز مذهبی در 30 کیلومتری شمال تیکال قرار گرفته است. هرم آن از هر چهار طرف پله دارد. ماسک هایی که در بنا به کار رفته است به خوبی ارتباط آن را با تندیس های اولمک نشان می دهد. یکی از مهم ترین بناها در این شهر رصدخانه خورشید است. این بنا به ناظر امکان می دهد که تغییر مسیر خورشید را از نقطه اعتدالین و در تغییر تابستان و زمستان ببیند. این تاسیسات برای بلندترین روز تابستان، کوتاه ترین روز زمستان و شب و روزهای مساوی تنظیم شده است.
2-4-3- تزیینات مایا
از موارد قابل توجه در معماری مایا تزیین بنا با مجسمه هاست. نقش برجسته ها بعضی بر افریز و بعضی بر دیگر قسمت ها ظاهر می شوند. صحنه ها حاوی پیکره ها، طرح های هندسی و مهم تر از همه ماسک هایی است که به تنهایی یا همراه با دیگر تزیینات بر نما دیده می شود و به طور معمول به شکل صورت های چهارگوش با چشم و دهان و بینی برآمده اند.
معماری مایا بر حسب تزیینات نما در سبک های محلی طبقه بندی شده است. صرف نظر از گوناگونی های بیشمار و اشکال خاص می توان لااقل چهار گروه متفاوت را مشخص کرد. نخستین گروه در ناحیه پتن است که تزیینات بنا کمتر و محدود به ماسک و یا نقش هایی بر شانه بام است. بناهای کوپان و مراکز مایا نیز جزو همین گروه هستند. به نظر می رسد که در دوره آغازین سبک پتن رها شد و برای هر منطقه تزیینات خاص الگو شد و سبک ریوبک به وجود آمد که از ویژگی های آن برج های هرم گونه است. سبک چنس در شمال ایالت های کامپچه، یوکاتان و کسینتا نارو رایج شد. از ویژگی های خاص آن تزیین کامل معبد و قصر است که از پای بنا شروع و به بالاترین نقطه آن ختم می شود. در شمال منطقه چنس در ناحیه ای به نام پوک پدیدار شد. تزیینات بنا در این سبک محدود به یک افریز تزیینی در نیمه بالای نما یا دوسوم از بالاست. در این سبک طرح های هندسی بسیار دیده می شود. این سه سبک احتمالا همزمان پدید آمده و به دوره متاخر تعلق دارند. ولی بعضی از محققان معتقدند که سبک پوک کمی دیرتر از دو سبک دیگر به وجود آمده است. از دیگر آثار مایا ستون های یادبود هستند که روی آنها مملو از نقاشی تمام برجسته و گاهی خطوط هیروگلیف است. قربانگاه ها نیز دارای سنگ های مدور و چهارگوش و مزین به نقش های برجسته اند که از نمونه های معماری مایا محسوب می شوند.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

به طور کلی می توان گفت که از عناطر ویژه معماری مایا به جز سکوهای بسیار عظیم و پله ها، رف ها، طاق های کاذب، ستون واره ها و شانه های بنا بوده است. برای ساختن طاق کاذب، دیوارهای قطوری می ساختند و به همین جهت فضای اتاق ها به نسبت قطر دیوار کوچک به نظر می آید. در سرزمین های پست بیش از مناطق دیگر برای ورودی ها ستون به کار برده اند.
2-5- آزتک ها
آزتک ها اعضای قبیله ای کوچک و جنگاور از شمال آمریکای میانه بودند که پایتختشان تنوچتیتلان را در دره مکزیکو تاسیس کردند. این قوم در کمتر از نیم قرن در اثر مهارت های سیاسی و بازرگانی پیشرفته و جنگ های پیروزمندانه قلمرو خود را توسعه داد. سرزمین آنها در اوج شکوفایی آزتک شامل قسمت های میانی و جنوبی مکزیک، گواتمالا قسمت هایی از شمال هندوراس و السالوادور می شد.
آنها اهرام بزرگ، قصرهای باشکوه، کانال های آب، حصار برای حفاظت از شهر، پل ها و سدهای بسیار ساختند. از هرم ها نه تنها برای مقابر بلکه برای جایگاه خدایان نیز استفاده می کردند. اهرام پله های بسیار داشت و در زمان های معینی بر طبق تقویم ساخته می شد. این شهر در هنگام ورود اسپانیایی ها بیش از 300000 نفر جمعیت داشت و دارای خانه های با نمای سفید رنگ و کوچک با سقف های کوتاه بود و تنها اشخاص ثروتمند خانه های دو طبقه داشتند.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

محدوده مذهبی شهر 2 کیلومتر وسعت داشت و مساحت محوطه مقدس در حدود 160000 متر مربع بود. مرکز تشریفاتی محصور در دیواری با سرهای مار پردار تزیین شده بود که امروز از آن دیوار جز چند سر مار چیزی به جای نمانده است. این سرها اکنون در موزه ملی مکزیکو نگهداری می شود. مرکز از هر سر 420 متر طول داشت و در آن میان هجده بنای اصلی دیده می شد. این شهر به دست سربازان اسپانیایی ویران شده و اکنون در زیر شهر مکزیکو قرار گرفته است. پلان معبد بزرگ در شهر تنوچتیتلان بر اساس گفته هاست.
طول پایه هرم اصلی این دو معبد که از چهارسوی عظیم تشکیل شده بود 100 متر و عرض آن 80 متر و بلندی آن 30 متر بوده است. در یک سر دو راه پله داشت که به دو معبد خدای باران (تلالوک) و خدای خورشید (هویی سیلوپوچ تلی) در بالای هرم منتهی می شد. این ویژگی در دیگر اقامتگاه های آزتک هم دیده می شود. دو معبد بر فراز یک هرم با دو راه پله از ویژگی های بارز معماری آزتک است که تولتک ها و مایاها با آن بیگانه بودند اما نمونه های جالبی از آن در اواخر دوران هواکس تک ها در زمان توتونک ها در سمپوالا و نیز در زمان چیچی مک ها در تنایوکا پدید آمد. آزتک ها که هیچگاه بدعت گذار نبودند، ترجیح دادند یک نوع سازه را اشاعه دهند که خواسته های نمادین و مناسک مذهبیشان تحقق یابد.
2-5-1- تنایوکا
یکی از آثار مهم آزتک ها هرم کشف شده در تنایوکا در حومه مکزیکوسیتی است. این هرم در قرن سیزدهم و چهاردهم میلادی ساخته شده است. بخش بیرونی این بنا به طور منظم مورد کاوش قرار گرفته و روشن است که بنا به شیوه آزتک ساخته شده است. اگرچه روی هم سازی های متعدد که ویژگی معماری پیشا کلمب است نیز وجود دارد. هرم تنایاکو احتمالا مهم ترین نمونه این روی هم سازی هاست. در اینجا دست کم هشت هرم بر روی هم ساخته شده و هر یک از هرم های زیرین به خاطر وجود هرم رویی سالم مانده است. اولین هرم بسیار کوچک است و تنها سطحی برابر با 318 متر مربع دارد اما با روی هم سازی پی در پی اندازه هرم تا مساحتی حدود 6/453 متر مربع و نمایی با ارتفاع 5/19 متر افزایش یافته است. عجیب ترین ویژگی هرم تنایوکا لبه های سنگی است که با نقش برجسته هایی از بدن مارها در اطراف سه وجه هرم ایجاد شده است. وجود پلکان ها و جایگاه های مقدس دوگانه بیانگر آن است که این بنا بی شک به تسکاتلی پوکا و کوتسال کواتل از خدایان آزتک پیشکش شده است.

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

لاونتا | هرم خورشید وماه | هرم چیچن ایتسا | معابد تیکال | تنوچتیتلان

 

هرم با پلکان های موازی به دو بخش تقسیم و معابد دوگانه بر روی صفحه بالایی هرم ساخته شده است. این سامانه دوتایی ریشه در مفاهیمی دارد که از فلسفه کیهان شناختی مکزیک مرکزی گرفته شده است. طبق این نظریه جهان عبارت از دو هرم وارونه است که قاعده آنها بر هم مماس است. هرم فوقانی بازنمایی جهان پیشین است. به نظر می رسد که معابد دوگانه تلاش معمارانه ای برای انعکاس جهان های دوگانه بوده است.
بدیهی است که ساختن دو هرم با قاعده های وارونه در آن زمان ممکن نبود. از همین رو دو معبد در کنار یکدیگر ساخته شده است. اگر چه جدایی در پلکان و در جایگاه مقدس از یکدیگر کاملا آشکار است. هر اشکوب هرم خود شامل لایه های روی هم قرار گرفته است که هر لایه نسبت به لایه زیرین خود قدری عقب نشسته است. هر یک از این اشکوب ها متناظر با موقعیت خاص خورشید در آسمان در هنگام روز و نیز ساعتی مشخص از روز است. کیهان شناسی ایشان از راه معماری با منطقا استوار بیان گردیده که از ویژگی های ساختمان های آزتک به حساب نمی آید.
تزیینات معبدها هم نمایش دهنده همین مفاهیم بودند. این تزیینات همیشه علایم رنگ های منحصر به فرد هر یک از خدایان را نشان می دهند. به عنوان نمونه در معبدهای دوگانه تنوچتیتلان سقف معبد سمت چپ با نوارهای عمودی آبی و سفید تزیین شده است که بازنمایی از باران و آسمان در روز هستند. از سوی دیگر سقف معبد سمت راست با مجموعه دوایر برجسته سفید رنگ که در مقابل پس زمینه ای سیاه قرار گرفته اند تزیین شده است. این نقوش بیانگر ستاره ها در آسمان شب هستند. همچنین بر فراز سقف ها یک افریز (حاشیه تزیینی) کنگره دار با نقش مایه هایی از صدف ها و پروانه ها ایجاد شده است.
2-5-2- تلاتلولکو
این منطقه در کنار دریاچه واقع شده است که پیش تر بخشی از تنوچتیتلان بزرگ به شمار می آمد. این بنا در طی چهارده بار روی هم سازی شکل گرفته است. روی نمای یک معبد کوچک پیوسته مجموعه جالبی از نقش برجسته پیدا شد که نمادهای تقویم آزتک را به خوبی نمایش می داد. مجموعه مذهبی عظیم این بنا شامل ساختمان های متعدد دیگری بود که شامل: اهرام درجه دوم، قربانگاه ها، گذرگاه ها، صفه های جمجمه و صفه گلادیاتورها (که بر روی آن زندانیان را مجبور به مبارزه با کاهنان می کردند.)، پلکان های عریض منتهی به خیابان های اصلی و بناهای دیگر می شده است.
3- نتیجه گیری
معماران گذشته این منطقه (آمریکای میانه) آثارشان ریشه در طبیعت دارد. طبیعتی که خود همیشگی و نامیرا است. معماران این کار را در مقیاس بسیار گسترده ای انجام داده اند، با ارتباط دادن معابد بسیار بزرگ با ایوان های جلوی بنا و چشم انداز مجاور، با ارتباط مستقیم بین فضاهای طراحی شده و خود معماری، با بیشترین نفوذ فضا در عمق رواق ها و ورودی ها با اجرای خطوط افقی یا عمودی گچبری ها و با نقش برجسته های هندسی یا استلیزه در سرتاسر سطوح دیوارها. معمار آن زمان با تراش دادن سنگ نه فقط جنبه کارکردی آن را در نظر داشتند بلکه به سنگ این توانایی را می داد که نور خورشید را نیز منعکس کند. این نکته را باید اشاره نمود که نفوذ و تاثیر مذهب در معماری این تمدن ها نقش به سزایی داشته است.
ویژگی منحصر به فرد معماری دوره های مختلف برتری و غلبه هرم چهارگوش بر سایر اشکال هندسی است. با این که جزییات بسیار فراوان در این بناها کار گرفته شده ولی در اشکال حجم های بسیار ساده خلاصه می شود. تصور می شود که حجم های بزرگ برای دیده شدن از فاصله دور و نیز برای تضاد با محیط گسترده پیرامون آنها ساخته می شدند. این حجم ها کاملا مشخص اند و به مثابه یک کل دیده می شوند. خطوط محیطی آنها ساده اند اما خشن نیستند. پیشامدگی ها فراوانند اما به هیچ وجه پیچیده نیستند. تزیینات نیز غنی و پرمایه اند اما بیشتر از اندازه نیستند. حجم ها گاه در تضاد با دشت و کوه و گاه تقلیدی از کوه هستند. انسان یا حضور خود را تکمیل کرده یا خود را با آن وفق داده است. مفاهیم بی نهایت متنوع هستند.

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.