گروه معماری منش
گروه آموزشی و پژوهشی معمارمنش | ArchManesh Department of Education and Research search people shopping_cart

سبک رازی

نویسنده شیما غلامی سه شنبه, 30 شهریور 1395. معماری اسلامی

سبک رازی

مسجد جامع اردستان

سبک رازی، سبکی در معماری ایرانی است که مربوط به سده پنجم تا آغاز سده هفتم (سامانیان، سلجوقیان وخوارزمشاهیان) است.

پیشینه
معماری این دوره را می‌توان مجموعه‌ای از تمام معماری‌های گذشته ایران دانست. معماری در این دوره با نغز کاری پارسی، شکوه و عظمت پارتی و ریزه کاری خراسانی همراه بود.

آغاز کار سبک رازی هر چند از شمال ایران بوده, اما در شهر ری پا گرفته است. بهترین ساختمان ها در آن شهر ساخته شده اند. گرچه در پی غارت شهر بدست محمود غزنوی از میان رفته اند. این شیوه از زمان زیاریان آغاز و در زمان‌های (ال بویه،سلجوقیان، اتابکان، خوارزمشاهیان) پی گرفته می‌شود. توضیح این نکته لازم است که در پایان سبک خراسانی بناهایی داریم که بیش‌تر به سبک رازی می‌خورد. (بنای مقبره امیر اسماعیل سامانی، مزار ارسلان جاذب، مناره ایاز) با وجود اشتراک زمانی با شیوه خراسانیان، بناهای نخستین بر شیوه رازی اند. محمدکریم پیرنیا در مقاله «سبک شناسی معماری ایران» سبک‌های معماری را به زادگاه‌های آن‌ها نسبت داده و از «سبک رازی» نام می‌برد. معماری در این دوره مشخصات معماری گذشته را در کاربری‌های جدید به کار برد. در این دوره با فراوانی‌های انواع معماری روبرو هستیم که در آنها از معماری‌های قبل از اسلام الگو گرفته شده و ساخته گردیده‌اند. درواقع با تشکیل حکومت سامانیان در شرق امپراطوری اعراب، اولین حکومت نیمه مستقل ایرانی تشکیل شد حکومت طولانی و نسبتا طولانی این دولت باعث شد نهضتی آغاز شود که به درستی از سوی بسیاری از محققین به عنوان تجدید حیات علمی و ادبی ایران دوره اسلامی نامگذاری شده‌است.

گنبد سرخ در مراغه

در معماری این دوره عملاً با گوناگونی بناها روبرو هستیم در این دوره همانند دوره‌های قبل از اسلام مدرسه به عنوان بنایی جدا وارد معماری شد و بناهای چهار ایوانی نیز از نو زنده شده و تزئینات نیز به بناها باز گردانده شد. دونالد ویلبر معماری سلجوقی (سبک رازی) را برگرفته از سبک معماری ساسانیان می‌داند، به ویژه در شکل و نسبت‌های گنبدها.

می‌توان دستاوردهای معماری این دوره را به صورت زیر دانست:

•    پدید آمدن ساختمان با کارکردهای متفاوت همچون مدارس، آرامگاه ها و...

•    استفاده از طرح چهار ایوانی در بناها

•    استفاده از تاق های چهاربخش، کاربندی، تاق کلنبو و تاق چهار ترک

•    ساخت گنبد به روش های مختلف همچون گنبد رک و گسسته ناری و ابداع گنبد دو پوسته و گنبد ترکین با تویزه

•    استفاده دوباره از مصالح مرغوب در بناها

•    به کاربردن آجر پیشبر به دو صورت لعاب دار و بی لعاب

•    ابداع شیوه معقلی که گره سازی با آجر و کاشی است

•    به کار بردن نگاره‌های آجری با خطوط شکسته و مستقیم

•    به کار بردن انواع گچ بری‌ها در بناها

۱. گچ بری شیر شکری بابر جستگی کم
۲. گچ بری برجسته با بر جستگی بیشتر
۳. گچ بری زبره با برجستگی بیشتر بدون ساییدگی گوشه‌ها
۴. گچ بری برهشته با برجستگی زیاد

آنچه مسلم است دوره رازی را می‌توان رنسانسی برای ایران قدیم دانست که متأسفانه با حمله مغول به این کشور اکثر آثار این دوره نابود شد.
دونالد ویلبر معماری سلجوقی را شکل ابتدایی «سبک ایلخانی» (شیوه آذری یا سبک ایرانی مغولی) می‌داند که محمدکریم پیرنیا «سبک آذری» نامیده است. سبک آذری را می‌توان بر معماری اسلامی ایرانی در دوره ایلخانان (مغول) منطبق ساخت. پیرنیا می‌نویسد پس از اینکه هولاکو در سال ۶۵۷ق/۱۲۵۹م در مراغه مستقر شد، معماری ایرانی ترقی کرد و در پی دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در جامعه، «سبک رازی» نیز تغییر کرد و سبک آذری زاده شد.

چند بنای مهم شیوه رازی در مراغه
گنبد سرخ مراغه:527تا564ق در معماری ایران جایگاه والایی دارد

گنبد سرخ مراغه

برج استوانه ای در مراغه: (563ق) استوانه ای از آجر ساده است و در کنار آرامگاه برجی ده پهلو جای دارد که تناسبات زیبایی دارد.

 برج استوانه ای مراغه

گنبد کبود مراغه: (593ق) کهن ترین آرامگاه برجی در مراغه، که به نادرست آن را گور مادر هولاکو می دانند و شاید سالها پیش از یورش مغولان ساخته شده باشد. این برج، ده پهلوست و با مهارت ویژه ترک بندی شده است.

گنبد کبود مراغه

در نمای آن تکه های کاشی بسیار نفیسی همانند نگین در میان رده های آجرچینی نشانده شده است. چون نسبت کاشی به آجر کم است، بسیار زیبا در آمده است.

 گنبد کبود مراغه

نمونه‌ها
•    مسجد جامع زواره
•    مسجد جامع اصفهان
•    مسجد جامع اردستان
•    رباط شرف
•    گنبد سرخ مراغه
•    برج‌های خرقان
•    برج گنبد قابوس
•    مقبره اسماعیل سامانی

نظر دهید

شما به عنوان مهمان نظر ارسال میکنید.

×
×

No products in the cart.